1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanılmıştır?
A) Okula gittim ve ders çalıştım.
B) Kitap okudum, ödevlerimi yaptım.
C) Oraya gidip onu görmek istiyorum.
D) Evden çıktığımda yağmur yağıyordu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede cümleleri birbirine bağlama şekillerinden biri olan "sıralı cümle" yapısını ve bu yapıda virgülün kullanımını inceleyeceğiz. Bir cümlenin sıralı cümle olabilmesi için, en az iki bağımsız yüklemi (yani iki ayrı cümlecik) içermesi ve bu cümlelerin genellikle virgülle ayrılması gerekir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Okula gittim ve ders çalıştım.
- Bu cümlede "Okula gittim" ve "ders çalıştım" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Ancak bu iki yüklem, "ve" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır. Bağlaçla bağlanan cümlelere "bağlı cümle" denir ve bu tür cümlelerde bağlaçtan önce veya sonra virgül kullanılmaz. Dolayısıyla bu bir sıralı cümle değildir.
- B) Kitap okudum, ödevlerimi yaptım.
- Bu cümlede "Kitap okudum" (yüklem: okudum) ve "ödevlerimi yaptım" (yüklem: yaptım) olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Her iki yüklemin de öznesi (ben) ortaktır ve her biri kendi başına anlamlı birer cümleciktir. Bu iki bağımsız cümlecik, aralarına konulan virgül ile ayrılmıştır. İşte bu yapıya "sıralı cümle" denir ve virgülün görevi de bu bağımsız cümleleri birbirinden ayırmaktır.
- C) Oraya gidip onu görmek istiyorum.
- Bu cümlede "gidip" kelimesi bir zarf-fiildir (bağ-fiil). "Görmek istiyorum" ise cümlenin ana yüklemidir. Zarf-fiiller, bir cümlede yan cümlecik oluşturur ve ana cümleye bağlanır. Bu birleşik bir cümledir, sıralı cümle değildir. Ayrıca cümlede virgül kullanılmamıştır.
- D) Evden çıktığımda yağmur yağıyordu.
- Bu cümlede "çıktığımda" kelimesi bir zarf-fiil grubudur (zaman zarfı). "Yağmur yağıyordu" ise cümlenin ana yüklemidir. Tıpkı C seçeneğinde olduğu gibi, bu da birleşik bir cümledir. İki bağımsız yüklem virgülle ayrılmamıştır.
Yukarıdaki açıklamalara göre, iki bağımsız cümlenin virgülle ayrıldığı tek seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
