Bir tarih araştırmacısı, Milli Mücadele döneminde basılan yerel gazeteleri incelemek istemektedir.
Bu araştırmacının kullanacağı kaynakların niteliği aşağıdakilerden hangisiyle tanımlanır?
A) Görsel kaynak
B) Yazılı birincil kaynak
C) Sözlü tarih kaynağı
D) Arkeolojik buluntu
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için tarih araştırmalarında kullanılan kaynak türlerini iyi anlamamız gerekiyor. Bir tarih araştırmacısının kullandığı kaynaklar, araştırmanın güvenilirliği ve derinliği açısından çok önemlidir. Şimdi adım adım soruyu inceleyelim:
- Soru Ne İstiyor? Bir tarih araştırmacısı, Milli Mücadele döneminde basılan yerel gazeteleri inceliyor. Bu gazetelerin hangi tür kaynak olduğunu bulmamız isteniyor.
- Tarih Kaynakları Neden Önemlidir? Tarihçiler, geçmişi anlamak ve yeniden inşa etmek için çeşitli kanıtlara ihtiyaç duyarlar. Bu kanıtlara "tarih kaynakları" denir. Kaynaklar, geçmişten günümüze ulaşan her türlü bilgi ve belgedir.
- Kaynak Türleri Nelerdir? Tarih kaynaklarını genellikle iki ana kategoriye ayırırız:
- Birincil (Ana) Kaynaklar: Olayın yaşandığı dönemde, olayı yaşayan veya olaya tanık olan kişiler tarafından oluşturulmuş, olayın orijinal izlerini taşıyan kaynaklardır. Mektuplar, günlükler, resmi belgeler, fotoğraflar, anıtlar ve evet, o dönemde basılmış gazeteler birincil kaynaklara örnektir.
- İkincil (Yardımcı) Kaynaklar: Birincil kaynaklardan yararlanılarak, olaydan daha sonra yazılmış veya oluşturulmuş eserlerdir. Tarih kitapları, makaleler, ansiklopediler ikincil kaynaklara örnektir.
- Gazeteler Hangi Kategoriye Girer? Sorumuzdaki araştırmacı, Milli Mücadele döneminde basılmış yerel gazeteleri inceliyor. Bu gazeteler, olaylar yaşanırken, o dönemin koşullarında basılmışlardır. Yani, olaylara doğrudan tanıklık eden, o dönemin düşüncelerini, haberlerini ve atmosferini yansıtan belgelerdir. Bu özellikleri onları "birincil kaynak" yapar.
- Gazetelerin Niteliği: Gazeteler, metinlerden, yazılardan oluştuğu için "yazılı" kaynaklardır. İçinde görseller (fotoğraflar, çizimler) olsa bile, ana niteliği yazılı olmasıdır.
- Şimdi Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Görsel kaynak: Gazetelerde görseller olsa da, temel olarak bilgi aktarımını yazılı metinlerle sağlarlar. Bu nedenle sadece görsel kaynak demek eksik olur.
- B) Yazılı birincil kaynak: Gazeteler yazılıdır ve Milli Mücadele döneminde basıldıkları için o dönemin olaylarına doğrudan ışık tutan, orijinal belgelerdir. Bu tanım, gazeteler için mükemmel bir eşleşmedir.
- C) Sözlü tarih kaynağı: Sözlü tarih, olayları yaşamış kişilerin ağzından, genellikle röportaj yoluyla elde edilen bilgilerdir. Gazeteler yazılıdır, sözlü değildir.
- D) Arkeolojik buluntu: Arkeolojik buluntular, kazılar sonucunda ortaya çıkarılan eski uygarlıklara ait kalıntılardır (çanak çömlek, aletler, yapılar vb.). Gazeteler bu kategoriye girmez.
Bu analizler sonucunda, Milli Mücadele döneminde basılan yerel gazetelerin, olayların yaşandığı dönemde oluşturulmuş yazılı belgeler olduğu için "yazılı birincil kaynak" olduğu sonucuna varırız.
Cevap B seçeneğidir.
