6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ileri" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmamıştır?
A) Biraz daha ileri gitmeliyiz.
B) İleri görüşlü bir insandı.
C) Arabayı ileri sürdü.
D) Takım ileri atılım yaptı.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "ileri" sözcüğünün hangi cümlede yer-yön zarfı olarak kullanılmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "yer-yön zarfı" ne demek, onu hatırlayalım:
- Yer-yön zarfları, fiilin veya fiilimsilerin yönünü belirten sözcüklerdir.
- "Nereye?" sorusuna cevap verirler.
- En önemli özellikleri, hiçbir ek almamalarıdır. Eğer bir ek (örneğin -e, -de, -den gibi hal ekleri) alırlarsa, zarf olmaktan çıkıp isimleşirler.
- Başlıca yer-yön zarfları: ileri, geri, içeri, dışarı, yukarı, aşağı, öte, beri.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Biraz daha ileri gitmeliyiz.
- Burada "gitmeliyiz" fiiline "Nereye gitmeliyiz?" diye sorduğumuzda cevabı "ileri" oluyor.
- "İleri" sözcüğü hiçbir ek almamış ve yön bildiriyor.
- Bu nedenle, burada "ileri" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır.
- B) İleri görüşlü bir insandı.
- Burada "ileri" sözcüğü, "görüşlü" kelimesiyle birlikte "ileri görüşlü" şeklinde bir sıfat tamlaması oluşturuyor ve "insan" ismini niteliyor.
- "Nasıl bir insan?" sorusuna "ileri görüşlü bir insan" cevabını veriyoruz. "İleri" kelimesi burada bir yön bildirmiyor, bir nitelik (vasıf) belirtiyor.
- Bu nedenle, burada "ileri" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmamıştır; sıfat görevindedir.
- C) Arabayı ileri sürdü.
- Burada "sürdü" fiiline "Nereye sürdü?" diye sorduğumuzda cevabı "ileri" oluyor.
- "İleri" sözcüğü hiçbir ek almamış ve yön bildiriyor.
- Bu nedenle, burada "ileri" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır.
- D) Takım ileri atılım yaptı.
- Burada "atılım yaptı" fiil grubuna "Nereye atılım yaptı?" diye sorduğumuzda cevabı "ileri" oluyor.
- "İleri" sözcüğü hiçbir ek almamış ve yön bildiriyor (ileriye doğru bir hareket).
- Bu nedenle, burada "ileri" sözcüğü yer-yön zarfı olarak kullanılmıştır.
Gördüğümüz gibi, B seçeneğindeki "ileri" sözcüğü bir yön bildirmek yerine, bir nitelik belirtmek için kullanılmıştır. Diğer seçeneklerde ise fiilin yönünü belirten bir yer-yön zarfı olarak görev yapmıştır.
Cevap B seçeneğidir.
