Haber kipleriyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Fiilin gerçekleşmesi bir koşula bağlıdırMerhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin zamanını ve anlamını belirten önemli bir dilbilgisi konusu olan "haber kipleri" hakkında doğru bilgiyi bulmamız isteniyor. Haber kipleri, fiillerin ne zaman gerçekleştiğini bize bildiren kiplerdir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Haber kipleri, bir eylemin ne zaman yapıldığını, yapıldığını veya yapılacağını kesin bir şekilde bildiren kiplerdir. Yani, fiile zaman anlamı katarlar. Türkçede başlıca haber kipleri şunlardır:
Gördüğünüz gibi, tüm bu kipler fiile bir zaman anlamı katmaktadır.
Bu ifade, şart kipi (dilek-şart kipi) için geçerlidir. Şart kipi (-sa, -se) fiilin gerçekleşmesini bir koşula bağlar. Örneğin: "Gelse, konuşuruz." Burada gelme eylemi, konuşmanın bir koşuludur. Bu nedenle A seçeneği haber kiplerini açıklamaz.
Bu ifade, istek kipi (-a, -e) veya emir kipi için geçerlidir. İstek kipi bir dileği veya isteği belirtir (Örneğin: "Gidelim."). Emir kipi ise bir emri veya talimatı ifade eder (Örneğin: "Gel!"). Bu nedenle B seçeneği haber kiplerini açıklamaz.
İşte bu ifade, haber kiplerinin temel özelliğini çok doğru bir şekilde açıklar. Haber kipleri, fiilin geçmişte mi, şimdi mi, gelecekte mi yoksa her zaman mı gerçekleştiğini bize bildirirler. Yukarıda verdiğimiz şimdiki zaman, geniş zaman, gelecek zaman ve geçmiş zaman kipleri bunun en güzel örnekleridir. Bu nedenle C seçeneği doğrudur.
Fiilin nasıl yapıldığını belirten ögeler genellikle zarflardır (durum zarfları) veya fiilin kendi anlamından kaynaklanır. Örneğin: "Hızlı koştu." cümlesinde "hızlı" kelimesi koşma eyleminin nasıl yapıldığını belirtir. Kiplerin görevi fiilin nasıl yapıldığını değil, ne zaman yapıldığını veya hangi dilek/şart anlamını taşıdığını belirtmektir. Bu nedenle D seçeneği haber kiplerini açıklamaz.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, haber kiplerinin temel işlevi fiilin zamanını bildirmektir.
Cevap C seçeneğidir.
