Diyalektik materyalizme göre toplumsal değişimin temel dinamiği aşağıdakilerden hangisidir?
A) İdeolojik mücadeleler
B) Üretim ilişkileri ile üretim güçleri arasındaki çelişki
C) Din ve ahlak kuralları
D) Büyük liderlerin eylemleri
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, diyalektik materyalizmin toplumsal değişimi nasıl açıkladığını anlamamız isteniyor. Diyalektik materyalizm, Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından geliştirilen, felsefi bir dünya görüşü ve toplumsal analiz yöntemidir. Temelinde, maddenin ve maddi koşulların bilinci ve toplumu belirlediği fikri yatar. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) İdeolojik mücadeleler: Diyalektik materyalizme göre ideolojiler (fikirler, inançlar, değerler) toplumun ekonomik temeli (altyapı) tarafından belirlenen "üstyapı"nın bir parçasıdır. Yani ideolojik mücadeleler, toplumsal değişimin bir sonucu veya yansıması olabilir, ancak temel dinamiği değildir. Temel dinamik, altyapıdaki maddi çelişkilerdir.
- B) Üretim ilişkileri ile üretim güçleri arasındaki çelişki: İşte bu, diyalektik materyalizmin toplumsal değişimi açıklayan anahtarıdır.
- Üretim güçleri: Bir toplumun üretim yapma kapasitesini ifade eder. Buna teknoloji, aletler, makineler, hammadde, işgücü ve bilimsel bilgi dahildir. Üretim güçleri zamanla gelişme ve ilerleme eğilimindedir.
- Üretim ilişkileri: İnsanların üretim sürecinde birbirleriyle kurdukları sosyal ve ekonomik ilişkilerdir. Mülkiyet ilişkileri (üretim araçlarının kimin elinde olduğu), iş bölümü ve sınıflar arası ilişkiler (örneğin, köle-efendi, serf-toprak sahibi, işçi-kapitalist) bu kategoriye girer.
- Çelişki: Üretim güçleri geliştikçe, mevcut üretim ilişkileriyle (yani toplumun ekonomik ve sosyal yapısıyla) çatışmaya başlar. Eski üretim ilişkileri, gelişen üretim güçlerinin önünde bir engel haline gelir. Bu çelişki, toplumsal gerilimlere ve sonunda devrimlere yol açar. Örneğin, feodal üretim ilişkileri, gelişen sanayi üretim güçlerinin önünde bir engel haline gelmiş ve kapitalist devrimlere zemin hazırlamıştır.
Bu çelişki, diyalektik materyalizme göre toplumsal değişimin ve tarihsel ilerlemenin temel motorudur.
- C) Din ve ahlak kuralları: Tıpkı ideolojiler gibi, din ve ahlak kuralları da diyalektik materyalizme göre "üstyapı"nın bir parçasıdır. Bunlar, toplumun ekonomik altyapısından türeyen ve onu meşrulaştıran unsurlardır. Dolayısıyla, toplumsal değişimin temel dinamiği değil, değişimin sonuçlarından veya yansımalarından biridir.
- D) Büyük liderlerin eylemleri: Diyalektik materyalizm, tarihi bireylerin değil, geniş toplumsal ve ekonomik güçlerin şekillendirdiğini savunur. "Büyük adam" teorisini reddeder. Liderler, belirli tarihsel koşulların ve sınıf mücadelelerinin ortaya çıkardığı figürler olarak görülürler, değişimin temel nedeni değil.
Bu açıklamalar ışığında, diyalektik materyalizmin toplumsal değişimin temel dinamiği olarak üretim güçleri ile üretim ilişkileri arasındaki çelişkiyi gördüğünü açıkça anlıyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
