9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de" bağlacı kullanılmamalıdır?
A) Bu konuda sen de haklısın.
B) Bahçede ki ağaçlar da kurumuş.
C) O da bizim takımda oynuyor.
D) Sınava ben de gireceğim.
Merhaba sevgili öğrenciler,
"De" bağlacının doğru kullanımı, Türkçe yazım kurallarının önemli bir parçasıdır. Bu tür sorularda dikkat etmemiz gereken temel kural, "de/da" bağlacının her zaman ayrı yazılması, bulunma hâl eki olan "-de/-da" ekinin ise her zaman kelimeye bitişik yazılmasıdır. Şimdi seçenekleri bu kurala göre inceleyelim:
- "De/Da" Bağlacı: Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya sadece biraz daralır. "Bile, dahi, ayrıca" gibi anlamlar katar. Her zaman ayrı yazılır. (Örnek: "Sen de gel.")
- "-De/-Da" Eki (Bulunma Hâl Eki): Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı tamamen bozulur veya anlamsız hale gelir. Bir şeyin nerede bulunduğunu, ne zaman olduğunu belirtir. Her zaman bitişik yazılır. (Örnek: "Evdeyim.")
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu konuda sen de haklısın.
- Buradaki "de", "sen bile haklısın" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında ("Bu konuda sen haklısın.") anlam bozulmaz, sadece vurgu azalır. Bu nedenle "de" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- B) Bahçede ki ağaçlar da kurumuş.
- Bu cümlede iki adet "de/da" kullanımı bulunmaktadır: "Bahçede" ve "ağaçlar da".
- "ağaçlar da" ifadesindeki "da", "ağaçlar bile kurumuş" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında ("Bahçede ki ağaçlar kurumuş.") anlam bozulmaz. Bu nedenle buradaki "da" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- Ancak, cümlenin başında yer alan "Bahçede ki" ifadesi yanlıştır. Doğrusu "Bahçedeki" olmalıdır. Türkçede bulunma hâl eki olan "-de/-da" ile ilgi eki olan "-ki" birleşerek sıfat yapan "-deki/-daki" ekini oluşturur ve bu ek her zaman kelimeye bitişik yazılır. (Örnek: "Evdeki kedi", "Okuldaki öğrenciler"). Bu cümlede "Bahçede ki" şeklinde ayrı yazılması bir yazım hatasıdır ve "de" ekinin yanlış bir yapıda kullanılmasına yol açmıştır. Soru "de bağlacı kullanılmamalıdır" dese de, bu seçenekte "de" ile ilgili açık bir yazım yanlışı bulunmaktadır.
- C) O da bizim takımda oynuyor.
- Buradaki "da", "o bile bizim takımda oynuyor" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında ("O bizim takımda oynuyor.") anlam bozulmaz. Bu nedenle "da" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
- D) Sınava ben de gireceğim.
- Buradaki "de", "ben bile gireceğim" anlamı katmaktadır. Cümleden çıkarıldığında ("Sınava ben gireceğim.") anlam bozulmaz. Bu nedenle "de" bağlaçtır ve ayrı yazılması doğrudur.
Sonuç olarak, A, C ve D seçeneklerinde "de/da" bağlacı doğru bir şekilde ayrı yazılmıştır. B seçeneğinde ise "Bahçede ki" ifadesi yanlış kullanılmıştır ve doğrusu "Bahçedeki" olmalıdır. Bu, "de" ekinin yanlış bir yapıda kullanılmasıyla ilgili bir yazım hatasıdır.
Cevap B seçeneğidir.
