10. "Mimar, projeyi titizlikle çizdi." cümlesinde fiilin geçişli olduğunu gösteren "onu" testi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Mimar onu projeyi titizlikle çizdi
B) Mimar projeyi onu titizlikle çizdi
C) Mimar projeyi titizlikle onu çizdi
D) Mimar projeyi titizlikle çizdi onu
Bu soruda, bir fiilin geçişli (transitive) olup olmadığını anlamak için kullanılan "onu" testinin doğru bir şekilde uygulanışını bulmamız isteniyor. Öncelikle "geçişli fiil" ve "onu testi" kavramlarını hatırlayalım:
- Geçişli Fiil (Transitive Verb): Nesne alabilen fiillere denir. Yani, "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verebilen fiillerdir. Örneğin, "kitabı oku", "arkadaşını gör" gibi.
- "Onu" Testi: Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin önüne "onu" zamirini getiririz. Eğer fiil "onu" zamiriyle anlamlı bir bütün oluşturuyorsa, o fiil geçişlidir. Örneğin, "oku-" fiili için "onu oku" diyebiliriz, bu yüzden "oku-" geçişlidir. "Uyu-" fiili için "onu uyu" diyemeyiz, bu yüzden "uyu-" geçişsizdir.
Şimdi sorudaki cümleyi inceleyelim: "Mimar, projeyi titizlikle çizdi."
- Bu cümledeki fiil "çizdi" fiilidir.
- "Çizdi" fiilinin geçişli olup olmadığını test etmek için fiilin hemen önüne "onu" zamirini getirmemiz gerekir.
- "Onu çizdi" ifadesi anlamlıdır. (Örneğin, "Mimar onu çizdi." cümlesi doğrudur.) Bu da "çizmek" fiilinin geçişli olduğunu gösterir.
Şimdi seçeneklere bakalım ve "onu" zamirinin doğru yerleştirildiği seçeneği bulalım:
- A) Mimar onu projeyi titizlikle çizdi: Burada "onu" zamiri, fiilden önce değil, nesneden (projeyi) önce gelmiştir. Bu, "onu" testinin doğru uygulaması değildir. "Onu projeyi çizdi" anlamsızdır.
- B) Mimar projeyi onu titizlikle çizdi: Burada "onu" zamiri, zarftan (titizlikle) önce gelmiştir. Bu da doğru bir uygulama değildir. "Projeyi onu titizlikle çizdi" anlamsızdır.
- C) Mimar projeyi titizlikle onu çizdi: Burada "onu" zamiri, fiil olan "çizdi" kelimesinin hemen önüne gelmiştir. Cümledeki diğer ögeler (özne, nesne, zarf) yerinde kalırken, fiilin geçişliliğini test etmek için "onu" fiilin önüne eklenmiştir. Bu, "onu" testinin doğru ve anlamlı bir şekilde uygulandığı seçenektir.
- D) Mimar projeyi titizlikle çizdi onu: Burada "onu" zamiri fiilden sonra gelmiştir. "Onu" testi fiilden önce yapılır. Bu da doğru bir uygulama değildir.
Bu açıklamalara göre, "çizdi" fiilinin geçişli olduğunu gösteren "onu" testinin doğru uygulandığı seçenek C'dir.
Cevap C seçeneğidir.
