9. "Lütfen yerinize oturunuz." cümlesindeki fiil için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) II. çoğul kişi emir kipidir
B) Emir kipi eki vardır
C) Nazik bir ifade içerir
D) Resmi dilde kullanılır
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, "Lütfen yerinize oturunuz." cümlesindeki "oturunuz" fiilini inceleyerek hangi ifadenin doğru olmadığını bulacağız. Fiili adım adım analiz edelim:
-
Fiilin Kökü ve Ekleri: "oturunuz" fiilinin kökü "otur-"dur. "-unuz" eki ise hem ikinci çoğul şahıs (siz) ekidir hem de bu fiilin emir kipinde olduğunu gösterir.
-
A) II. çoğul kişi emir kipidir: "Oturunuz" fiili, "siz" zamirine karşılık gelen ikinci çoğul şahıs için kullanılmış bir emir kipidir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur. Birine "oturmasını" nazikçe emretmek için kullanılır.
-
B) Emir kipi eki vardır: Türkçede emir kipinin belirli bir "kip eki" yoktur. Diğer kiplerde olduğu gibi (-yor, -ecek, -meli, -se gibi) özel bir ek almaz. Emir kipi, doğrudan fiil köküne şahıs eklerinin getirilmesiyle veya bazı şahıslarda hiç ek almadan (II. tekil şahıs: "otur") oluşur. "Oturunuz" kelimesindeki "-unuz" eki bir şahıs ekidir ve bu şahıs ekiyle birlikte fiil emir kipini oluşturur. Bu nedenle, emir kipinin ayrı bir "kip eki" olduğu ifadesi yanlıştır.
-
C) Nazik bir ifade içerir: Cümlede "lütfen" kelimesinin kullanılması ve fiilin "-unuz" ekiyle (siz) çekimlenmesi, ifadenin oldukça nazik ve saygılı olduğunu gösterir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
-
D) Resmi dilde kullanılır: "Lütfen" kelimesi ve fiilin "-unuz" ekiyle çekimlenmesi, genellikle resmi ortamlarda, duyurularda, rica veya talimatlarda tercih edilen bir kullanım şeklidir. Bu ifade de doğrudur.
Yukarıdaki analizler sonucunda, emir kipinin diğer kipler gibi özel bir "kip eki" bulunmadığı, şahıs ekleriyle veya ek almadan oluştuğu anlaşılmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
