1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "onu" kelimesi kullanılarak fiilin geçişli olduğu test edilebilir?
A) Onu dün akşam sinemada gördüm.
B) Onu çok özlemiştim.
C) Onu bu konuda uyarmalıyız.
D) Onu her zaman takdir ederim.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, fiillerin "geçişli" (transitive) olup olmadığını anlamak için kullanılan "onu" kelimesinin hangi cümlede bu testi gerçekleştirdiğini bulmamız isteniyor. Öncelikle "geçişli fiil" ne demek, kısaca hatırlayalım:
- Geçişli Fiil (Transitive Verb): Nesne alabilen fiillerdir. Yani, "ne?" veya "kimi?" sorularına cevap verebilen fiillerdir. Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin önüne "onu" kelimesini getirmeyi deneriz. Eğer anlamlı oluyorsa, o fiil geçişlidir.
- Geçişsiz Fiil (Intransitive Verb): Nesne alamayan fiillerdir. "Ne?" veya "kimi?" sorularına cevap vermezler ve önüne "onu" kelimesi getirildiğinde anlamsız olurlar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve fiillerin geçişli olup olmadığını "onu" kelimesiyle nasıl test ettiğimize bakalım:
- A) Onu dün akşam sinemada gördüm.
- Buradaki fiil "gördüm" (görmek). "Onu görmek" dediğimizde anlamlı oluyor mu? Evet, "Kimi gördüm? Onu gördüm." Fiil geçişlidir. Bu cümlede "onu" kelimesi, zaten geçişli olan "görmek" fiilinin nesnesi olarak kullanılmıştır. Yani fiilin geçişli olduğunu zaten göstermektedir.
- B) Onu çok özlemiştim.
- Buradaki fiil "özlemiştim" (özlemek). "Onu özlemek" dediğimizde anlamlı oluyor mu? Evet, "Kimi özlemiştim? Onu özlemiştim." Fiil geçişlidir. Tıpkı A seçeneğindeki gibi, "onu" kelimesi geçişli fiilin nesnesidir.
- C) Onu bu konuda uyarmalıyız.
- Buradaki fiil "uyarmalıyız" (uyarmak). "Onu uyarmak" dediğimizde anlamlı oluyor mu? Evet, "Kimi uyarmalıyız? Onu uyarmalıyız." Fiil geçişlidir. Ancak, "uyarmak" fiili bazen nesne almadan da kullanılabilir, örneğin "Uyarıyorum." (Bir uyarıda bulunuyorum.) gibi. Bu durumda fiil, genel bir eylemi ifade eder ve nesne almaz. İşte bu tür durumlarda, "onu" kelimesini kullanarak fiilin belirli bir nesne alabilme potansiyelini, yani geçişli olup olmadığını test etmiş oluruz. "Onu uyarmak" ifadesi, fiilin geçişli kullanımını açıkça ortaya koyar ve bu özelliği test eder.
- D) Onu her zaman takdir ederim.
- Buradaki fiil "takdir ederim" (takdir etmek). "Onu takdir etmek" dediğimizde anlamlı oluyor mu? Evet, "Kimi takdir ederim? Onu takdir ederim." Fiil geçişlidir. "Takdir etmek" fiili de genellikle nesne almayı gerektiren bir fiildir. "Onu" kelimesi burada da fiilin nesnesi olarak kullanılmıştır.
A, B ve D seçeneklerindeki fiiller ("görmek", "özlemek", "takdir etmek") genellikle doğrudan bir nesne almayı gerektiren, yani doğası gereği geçişli olan fiillerdir. Bu cümlelerde "onu" kelimesi zaten fiilin nesnesi olarak kullanılmış ve fiilin geçişli olduğunu göstermiştir. Ancak C seçeneğindeki "uyarmak" fiili, bazen genel bir uyarıda bulunma anlamında nesnesiz de kullanılabilir ("Uyarıyorum."). Bu durumda, "onu" kelimesini kullanarak fiilin belirli bir nesne alabilme yeteneğini, yani geçişli olup olmadığını test etmiş oluruz. "Onu bu konuda uyarmalıyız" cümlesi, "uyarmak" fiilinin geçişli kullanımını net bir şekilde test eder ve gösterir.
Cevap C seçeneğidir.
