9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "onu" kelimesinin fiilden sonra kullanılması cümlenin anlamını bozmaz?
A) Çiçekler baharda açar.Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, "onu" kelimesinin cümledeki fiilden sonra kullanıldığında cümlenin anlamını bozup bozmayacağını bulmamız isteniyor. "Onu" kelimesi, bir zamirdir ve genellikle cümlede belirtili nesne görevinde kullanılır. Türkçede belirtili nesneler (özellikle zamirler), genellikle fiilden önce gelir. Ancak soru, "anlamını bozmaz" ifadesiyle, fiilin "onu" kelimesini nesne olarak alabilme potansiyelini ve bu durumda anlamın korunup korunmadığını sorgulamaktadır. Yani, fiilin geçişli (transitive) olup olmadığını ve "onu" kelimesiyle mantıklı bir nesne-yüklem ilişkisi kurup kuramayacağını incelemeliyiz.
Buradaki "açar" fiili, "çiçeklerin açması" anlamında kullanılmıştır ve geçişsizdir (intransitive). Yani bir nesne almaz. "Çiçekler baharda açar onu" dediğimizde, cümle anlamsız hale gelir. Fiil, "onu" kelimesini nesne olarak kabul edemez.
"Başarılı oldu" fiil grubu da geçişsizdir. Bir şeyi "başarılı olmak" gibi bir kullanım yoktur. "Öğrenciler sınavda başarılı oldu onu" şeklinde bir ifade anlamsızdır ve dil bilgisi kurallarına aykırıdır.
Buradaki "pişirdi" fiili geçişlidir (transitive). Yani bir nesne alabilir. Cümlede nesne "yemekleri" kelimesidir. Eğer "onu" kelimesini "yemekleri" yerine kullanırsak, "Aşçı onu güzelce pişirdi" şeklinde fiilden önce kullanabiliriz ve anlam bozulmaz. Soru, "onu" kelimesinin fiilden sonra kullanılması durumunu sorsa da, fiilin "onu" kelimesini nesne olarak alabilme potansiyeli önemlidir. "Pişirmek" fiili, "onu" (bir yemeği, bir şeyi) pişirmek eylemini ifade edebilir. Yani, fiil "onu" ile anlamsal bir bağ kurabilir. Türkçede zamir olan belirtili nesneler genellikle fiilden önce gelir. Bu nedenle "Aşçı güzelce pişirdi onu" şeklinde bir kullanım dil bilgisi açısından alışılmadık ve tercih edilmeyen bir yapı olsa da, "pişirmek" fiilinin "onu" kelimesiyle kurduğu anlamsal ilişki (yani "onu" kelimesinin pişirilen şey olması), cümlenin temel anlamını bozmaz. Fiil, "onu" kelimesini nesne olarak kabul edebilen tek fiildir.
"Hareket ediyor" fiil grubu geçişsizdir. Bir şeyi "hareket etmek" gibi bir kullanım yoktur. "Bulutlar hızla hareket ediyor onu" dediğimizde, cümle anlamsızlaşır. Fiil, "onu" kelimesini nesne olarak kabul edemez.
Sonuç olarak, sadece "pişirmek" fiili geçişli olduğu ve "onu" kelimesini nesne olarak alabileceği için, "onu" kelimesinin fiilden sonra kullanılması (anlamsal olarak) cümlenin anlamını bozmaz. Diğer seçeneklerdeki fiiller geçişsizdir ve "onu" kelimesiyle mantıklı bir nesne-yüklem ilişkisi kuramaz.
Cevap C seçeneğidir.
