Bu ders notu, Türkçede fiillerin önemli bir özelliği olan geçişlilik durumunu, yani fiillerin nesne alıp almadığını anlamanıza yardımcı olacak temel bilgileri ve "onu" kelimesiyle test etme yöntemini kapsar.
Cümlede bir iş, oluş, hareket, durum veya kılış bildiren kelimelere fiil denir. Fiiller, cümlelerin temel ögelerinden biridir ve genellikle yüklem görevinde bulunurlar.
💡 İpucu: Fiiller, bir eylemin ne zaman ve kim tarafından yapıldığını gösterir.
Cümlede yüklemin bildirdiği işten doğrudan etkilenen varlığa veya kavrama nesne denir. Nesneler, fiile sorulan "neyi?", "kimi?" veya "ne?" sorularına cevap verir.
⚠️ Dikkat: "Ne?" sorusu hem özneyi hem de belirtisiz nesneyi buldurabilir. Fiile sorulan ilk "ne?" sorusu özneyi, ikinci "ne?" sorusu belirtisiz nesneyi buldurur.
Yapılan işten etkilenen bir nesnesi olan veya nesne alabilen fiillere geçişli fiil denir. Bu fiiller, bir şeyi yapma eylemini ifade eder.
💡 İpucu: Geçişli fiiller, bir eylemin bir şey üzerinde gerçekleştiğini belirtir. "Neyi okudun?" cevabı varsa, fiil geçişlidir.
Yapılan işten etkilenen bir nesnesi olmayan veya nesne alamayan fiillere geçişsiz fiil denir. Bu fiiller, genellikle öznenin kendi kendine yaptığı veya öznenin durumunu bildiren eylemleri ifade eder.
⚠️ Dikkat: Geçişsiz fiillerde eylem, sadece öznenin kendisiyle ilgilidir; başka bir varlığı etkilemez.
Bir fiilin geçişli mi yoksa geçişsiz mi olduğunu anlamanın en pratik ve güvenilir yollarından biri, fiilin başına "onu" kelimesini getirmektir. "Onu" kelimesi, cümlede gizli bir nesnenin varlığını test etmenizi sağlar.
Örnekler:
💡 İpucu: Bu test, fiilin cümlede nesne alıp almadığına bakılmaksızın, nesne alabilme potansiyeli olup olmadığını gösterir. Yani fiil, cümlede nesnesiz kullanılsa bile, "onu" kelimesiyle anlamlı oluyorsa yine de geçişlidir.
