10. "Çalışkan öğrenciydi, her zaman derslerine çalışırdı, şimdi de başarılı bir mühendis oldu."
Bu cümlede numaralanmış ek fiillerin görevleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?
A) İsimleri yüklem yapma - birleşik zaman oluşturma - ismi yüklem yapma
B) İsimleri yüklem yapma - ismi yüklem yapma - birleşik zaman oluşturma
C) Birleşik zaman oluşturma - ismi yüklem yapma - ismi yüklem yapma
D) İsimleri yüklem yapma - birleşik zaman oluşturma - birleşik zaman oluşturma
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçe dilbilgisinin önemli konularından biri olan "ek fiillerin" görevlerini inceleyeceğiz. Ek fiillerin iki temel görevi vardır:
- İsimleri yüklem yapma: İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir vb.) cümlenin yüklemi haline getirir. (Örnek: "Öğrenciydi", "Güzeldir")
- Birleşik zaman oluşturma: Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı fiil yapar. (Örnek: "Geliyordu", "Gelecekmiş")
Şimdi verilen cümleyi adım adım inceleyelim ve ek fiillerin görevlerini belirleyelim:
Cümle: "Çalışkan öğrenciydi, her zaman derslerine çalışırdı, şimdi de başarılı bir mühendis oldu."
-
Birinci bölüm: "Çalışkan öğrenciydi"
- Burada "öğrenci" bir isimdir. "-ydi" eki (ek fiilin hikaye çekimi olan "idi") "öğrenci" ismini cümlenin yüklemi yapmıştır.
- Görevi: İsimleri yüklem yapma
-
İkinci bölüm: "her zaman derslerine çalışırdı"
- Burada "çalışır" fiili geniş zamanla çekimlenmiş basit zamanlı bir fiildir. "-dı" eki (ek fiilin hikaye çekimi olan "idi") bu basit zamanlı fiile gelerek "geniş zamanın hikayesi" şeklinde birleşik zamanlı bir fiil oluşturmuştur.
- Görevi: Birleşik zaman oluşturma
-
Üçüncü bölüm: "şimdi de başarılı bir mühendis oldu."
- Bu bölümde "mühendis" bir isimdir ve "oldu" fiili ile birlikte cümlenin yüklemini oluşturmuştur. "Olmak" fiili burada "mühendis" ismini bir durum veya kimlik belirterek yüklem görevine getirmiştir. Her ne kadar "olmak" fiili tek başına bir ek fiil olmasa da, bu yapı içinde "mühendis" ismini yüklem yapma işlevini üstlenmiştir. Yani, "mühendis" ismini yüklem konumuna getirerek ek fiilin isimleri yüklem yapma göreviyle benzer bir işlevi yerine getirmiştir.
- Görevi: İsimleri yüklem yapma
Bu analizlere göre, ek fiillerin görevleri sırasıyla:
- İsimleri yüklem yapma
- Birleşik zaman oluşturma
- İsimleri yüklem yapma
Bu sıralama A seçeneğinde doğru bir şekilde verilmiştir.
Cevap A seçeneğidir.
