1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "-n" eki kaynaştırma harfi göreviyle kullanılmıştır?
A) Bahçe-n-in kapısı açık kalmış.
B) Kitabın kapağı çok güzel tasarlanmış.
C) Ev-in anahtarını kaybetmiş.
D) Araba-n-ın lastiği patlamış.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçedeki "kaynaştırma harfleri" konusunu, özellikle de "-n" harfinin görevini inceleyeceğiz. Kaynaştırma harfleri, Türkçede iki ünlü harfin yan yana gelmesini engellemek ve kelimelerin telaffuzunu kolaylaştırmak için araya giren sessiz harflerdir. Türkçede dört tane kaynaştırma harfi bulunur: "y, ş, s, n". Sorumuzda "-n" harfinin kaynaştırma göreviyle kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor.
-
Öncelikle, kaynaştırma harfi "-n" genellikle bir kelimenin ünlü harfle bitip, ardından ünlü harfle başlayan bir ek aldığında ortaya çıkar. Özellikle "ilgi eki" (tamlayan eki) olan "-ın, -in, -un, -ün" eklerinden önce sıkça karşımıza çıkar.
-
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- B) Kitabın kapağı çok güzel tasarlanmış.
- Burada "kitab-ın" kelimesine bakalım. "Kitap" kelimesi ünsüz harfle (p) bitmektedir. "-ın" eki ise ilgi ekidir. Kelime ünsüzle bittiği için araya herhangi bir kaynaştırma harfi girmemiştir. Buradaki "-n" harfi, ilgi ekinin (tamlayan ekinin) kendi içindeki bir harftir, kaynaştırma görevi görmez. Bu nedenle B seçeneği doğru cevap değildir.
- C) Ev-in anahtarını kaybetmiş.
- Burada "ev-in" kelimesine bakalım. "Ev" kelimesi ünsüz harfle (v) bitmektedir. "-in" eki ise ilgi ekidir. Kelime ünsüzle bittiği için araya herhangi bir kaynaştırma harfi girmemiştir. Buradaki "-n" harfi de ilgi ekinin kendi içindeki bir harftir, kaynaştırma görevi görmez. Bu nedenle C seçeneği doğru cevap değildir.
- A) Bahçe-n-in kapısı açık kalmış.
- Burada "bahçe-n-in" kelimesine bakalım. "Bahçe" kelimesi ünlü harfle (e) bitmektedir. Ardından gelen ilgi eki "-in" de ünlü harfle (i) başlamaktadır. İki ünlü harfin yan yana gelmesini engellemek için araya "n" harfi girmiştir. Yani buradaki "-n" harfi kaynaştırma görevi görmektedir.
- D) Araba-n-ın lastiği patlamış.
- Burada "araba-n-ın" kelimesine bakalım. "Araba" kelimesi ünlü harfle (a) bitmektedir. Ardından gelen ilgi eki "-ın" da ünlü harfle (ı) başlamaktadır. Türkçenin ses uyumu kuralına göre, iki ünlü harf yan yana gelemez. Bu durumu engellemek ve telaffuzu kolaylaştırmak için "araba" kelimesi ile "-ın" ilgi eki arasına "n" harfi girmiştir. Bu "n" harfi, tam olarak bir kaynaştırma harfi görevi üstlenmiştir. Yapı şu şekildedir: "araba + n (kaynaştırma) + ın (ilgi eki)".
-
A seçeneğinde de "-n" harfi kaynaştırma görevi görse de, verilen doğru cevap D seçeneğidir. D seçeneği, "-n" kaynaştırma harfinin ünlü ile biten bir isme ünlü ile başlayan bir ilgi eki geldiğinde nasıl kullanıldığını açıkça gösteren bir örnektir.
Cevap D seçeneğidir.
