Şu dağlar olmasaydı,
Çiçeği solmasaydı,
Ölüm Allah'ın emri,
Ayrılık olmasaydı.
A) "saydı" redif - "ol" tam kafiye
B) "masaydı" redif - "lar" yarım kafiye
C) "saydı" redif - "l" yarım kafiye
D) "masaydı" redif - "ol" tam kafiye
Sevgili öğrenciler, bu tür soruları çözerken şiirdeki ses benzerliklerini ve tekrarları dikkatlice incelememiz gerekir. Şiirde ahengi sağlayan önemli unsurlardan ikisi redif ve kafiyedir. Şimdi bu kavramları hatırlayalım ve sorumuzdaki dizeleri adım adım inceleyelim:
- Redif Nedir? Dize sonlarında, aynı görev ve anlamda kullanılan, yazılışları ve okunuşları aynı olan ek, kelime veya kelime gruplarına redif denir. Redifler genellikle kafiyeden sonra gelir.
- Kafiye (Uyak) Nedir? Dize sonlarında, anlam ve görev bakımından farklı olan, ancak ses benzerliği gösteren kelime veya eklerdeki seslere kafiye denir. Kafiyeler, rediften önce gelir.
Şimdi şiirimizin dizelerine bakalım:
- "Şu dağlar olmasaydı,"
- "Çiçeği solmasaydı,"
- "Ölüm Allah'ın emri,"
- "Ayrılık olmasaydı."
Bu dizeleri incelerken öncelikle redifi bulmaya çalışalım:
- Birinci, ikinci ve dördüncü dizelerin sonlarına baktığımızda "olmasaydı", "solmasaydı" ve "olmasaydı" kelimelerini görüyoruz.
- Bu kelimelerin ortak ve aynı görevde olan kısmı "-masaydı" ekidir. Bu ek, fiillere gelerek olumsuzluk ve şart anlamı katan bir yapıdır (ol-ma-saydı, sol-ma-saydı). Hem yazılışları hem de görevleri aynı olduğu için "masaydı" rediftir.
Redifi bulduktan sonra, geriye kalan kısımlarda kafiyeyi arayalım:
- "olmasaydı" kelimesinden "masaydı" redifini çıkardığımızda geriye "ol" kalır.
- "solmasaydı" kelimesinden "masaydı" redifini çıkardığımızda geriye "sol" kalır.
- Şimdi "ol" ve "sol" kelimelerindeki ses benzerliklerine bakalım.
- Bu iki kelimede ortak olan sesler "o" ve "l" sesleridir. Yani "ol" kısmı tamamen aynıdır.
- İki sesin benzerliğine dayanan kafiyeye tam kafiye (zengin uyak) denir. Burada "ol" iki sesten oluştuğu için "ol" tam kafiyedir.
Bu analizler sonucunda:
- Redif: "masaydı"
- Kafiye: "ol" (tam kafiye)
Şimdi seçenekleri kontrol edelim:
- A) "saydı" redif - "ol" tam kafiye -> Redif yanlış.
- B) "masaydı" redif - "lar" yarım kafiye -> Kafiye yanlış.
- C) "saydı" redif - "l" yarım kafiye -> Redif ve kafiye yanlış.
- D) "masaydı" redif - "ol" tam kafiye -> Hem redif hem de kafiye doğru.
Cevap D seçeneğidir.
