9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart birleşik zamanı, bir olasılık veya tahmin bildirmektedir?
A) Bu problemi çözebildiysen bir sonrakine geçebiliriz.Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden, şart birleşik zamanının bir olasılık veya tahmin anlamı taşıdığı cümleyi bulmamız isteniyor. Şart birleşik zamanı (fiil kök veya gövdesine gelen "-sa/-se" ekiyle oluşan koşul kipi), genellikle bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eyleme bağlı olduğunu ifade eder. Ancak bazen, koşulun kendisi bir kesinlik değil, bir ihtimal veya varsayım olabilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Bu cümlede "çözebildiysen" ifadesi, problemin çözülüp çözülmediği üzerine kurulu kesin bir şartı belirtir. Yani, eğer çözme eylemi gerçekleşmişse, diğer eylem (bir sonrakine geçme) de gerçekleşebilir. Burada bir olasılık veya tahmin değil, tamamlanmış bir eylemin koşulu söz konusudur.
Bu cümlede "evdeyse" ifadesi, kişinin evde olup olmadığına dair bir kesinlik içermez. Konuşan kişi, kişinin evde olma ihtimalini düşünerek bir varsayımda bulunmaktadır. "Evde olma ihtimali varsa, ona ulaşabiliriz" anlamı taşır. İşte bu durum, şartın bir olasılık veya tahmin bildirdiğini gösterir. Kişinin evde olup olmadığı kesin değildir, sadece bir tahmindir veya bir olasılıktır.
Bu cümlede "bitirdiysen" ifadesi, ödevin bitirilmiş olması şartına bağlıdır. Tıpkı A seçeneğindeki gibi, ödevin bitirilmesi eylemi gerçekleşmişse, dışarı çıkma izni verilir. Burada da bir olasılık veya tahmin değil, tamamlanmış bir eylemin koşulu vardır.
Bu cümlede "aldıysa" ifadesi, sınavdan iyi not alma eyleminin gerçekleşmesi şartına bağlıdır. Eğer not alma eylemi gerçekleşmişse, ailesinin sevinmesi beklenir. Bu da kesin bir şartı ifade eder, bir olasılık veya tahmin anlamı taşımaz.
Görüldüğü gibi, B seçeneğindeki "evdeyse" ifadesi, kişinin evde olup olmadığına dair bir belirsizlik ve bu belirsizlik üzerine kurulu bir tahmin veya olasılık anlamı taşımaktadır. Diğer seçeneklerde ise şart, gerçekleşmiş veya gerçekleşmesi beklenen kesin bir duruma bağlıdır.
Cevap B seçeneğidir.
