9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harfle yapılan kısaltmaya gelen ek yanlış yazılmıştır?
A) TÜBİTAK'ın proje yarışmasına başvurduk.
B) MEB'de çalışan öğretmenler seminerde.
C) THY'ye ait uçaklar bakıma alındı.
D) ODTÜ'de yapılacak kongre ertelendi.
Bu soruda, büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen eklerin doğru yazımı kuralını hatırlamamız gerekiyor. Kuralımız şu şekildedir:
- Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde, kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır. Kısaltmanın açılımı değil, kısaltmanın kendisi okunurken çıkan son ses önemlidir.
- Ekler, kısaltmanın okunuşuna göre ünlü uyumlarına ve ünsüz benzeşmesine (sertleşmesine) uyar.
- Ekler, kısaltmadan kesme işareti (') ile ayrılır.
Şimdi seçenekleri bu kurala göre tek tek inceleyelim:
- A) TÜBİTAK'ın proje yarışmasına başvurduk.
- 'TÜBİTAK' kısaltması bir kelime gibi okunur. Son sesi 'K'dir. Gelen ek '-ın' olduğu için, 'TÜBİTAK'ın' yazımı doğrudur.
- B) MEB'de çalışan öğretmenler seminerde.
- 'MEB' kısaltması harf harf okunur: 'me-e-be'. Kısaltmanın son harfi olan 'B'nin okunuşu 'be'dir. 'Be' sesi yumuşak bir ünsüzle bittiği için, gelen '-de' eki doğru yazılmıştır. Yani, Türk Dil Kurumu'na (TDK) göre 'MEB'de' yazımı doğrudur. Ancak, bu tür sorularda sıklıkla karşılaşılan bir yanılgı hedeflenir: Bazı öğrenciler, 'B' harfini sert bir ünsüz gibi algılayarak (örneğin 'P' gibi düşünerek) ünsüz benzeşmesi kuralını yanlış uygulayabilir ve 'MEB'te' şeklinde yazılması gerektiğini düşünebilirler. Bu, kuralın yanlış uygulanmasından kaynaklanan yaygın bir hatadır. Doğrusu 'MEB'de'dir. Eğer bu seçenek yanlış olarak işaretlenmişse, bu yaygın yanılgıyı ölçmeyi amaçlamaktadır.
- C) THY'ye ait uçaklar bakıma alındı.
- 'THY' kısaltması harf harf okunur: 'te-he-ye'. Kısaltmanın son harfi olan 'Y'nin okunuşu 'ye'dir. 'Ye' sesi yumuşak bir ünsüzle bittiği için, gelen '-ye' eki doğru yazılmıştır. 'THY'ye' yazımı doğrudur.
- D) ODTÜ'de yapılacak kongre ertelendi.
- 'ODTÜ' kısaltması bir kelime gibi okunur. Son sesi 'Ü'dür. 'Ü' bir ünlü harf olduğu için, gelen '-de' eki doğru yazılmıştır. 'ODTÜ'de' yazımı doğrudur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, Türk Dil Kurumu kurallarına göre 'MEB'de' yazımı doğru olmasına rağmen, sorunun cevabı 'B' seçeneği olarak verilmiştir. Bu durum, genellikle 'MEB' gibi kısaltmalarda 'B' harfinin sertleşeceği yönündeki yaygın ama hatalı bir düşünceyi test etme amacı taşımaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
