Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın Boğazlar rejimi açısından önemi nedir?
A) Boğazların ilk defa uluslararası statü kazanması
B) Boğazlar üzerinde Rusya'ya imtiyaz tanıyan ilk antlaşma olması
C) Boğazların tamamen Osmanlı kontrolüne bırakılması
D) Boğazların ticaret gemilerine kapatılması
E) Boğazların sadece Karadeniz'e kıyısı olan devletlere açılması
Sevgili öğrenciler,
Hünkâr İskelesi Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun zor bir döneminde imzalanmış ve Boğazlar rejimi açısından önemli sonuçlar doğurmuş bir belgedir. Şimdi bu antlaşmanın Boğazlar üzerindeki etkisini adım adım inceleyelim:
- Antlaşmanın Arka Planı: 1833 yılında imzalanan Hünkâr İskelesi Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı karşısında zor durumda kalması ve Avrupa devletlerinden yeterli desteği bulamaması üzerine Rusya ile yaptığı bir savunma antlaşmasıdır. Osmanlı, Rusya'dan askeri yardım almak zorunda kalmıştır.
- Boğazlar Rejimi Açısından Önemi: Bu antlaşmanın en kritik maddelerinden biri, gizli bir madde olarak Boğazlar ile ilgiliydi. Bu maddeye göre, Rusya'nın bir saldırıya uğraması durumunda, Osmanlı Devleti Çanakkale Boğazı'nı (Dardaneller) Rusya dışındaki diğer devletlerin savaş gemilerine kapatacaktı.
- Rusya'ya Tanınan İmtiyaz: Bu madde, Rusya'ya Boğazlar üzerinde eşi benzeri görülmemiş bir imtiyaz tanıyordu. Rusya, Karadeniz'deki güvenliğini sağlamak ve Akdeniz'e açılmak için stratejik bir avantaj elde etmiş oluyordu. Diğer bir deyişle, Rusya'nın düşmanlarının savaş gemileri Boğazlar'dan geçemeyecekken, Rusya'nın kendi gemileri için bu durum geçerli değildi. Bu, Rusya'yı Boğazlar üzerinde özel bir konuma getiriyordu.
- Seçenek A'nın Değerlendirilmesi: "Boğazların ilk defa uluslararası statü kazanması" ifadesi yanlıştır. Hünkâr İskelesi Antlaşması ikili bir antlaşmadır. Boğazların uluslararası bir statü kazanması, daha sonra 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ve 1856 Paris Antlaşması gibi çok taraflı anlaşmalarla gerçekleşmiştir.
- Seçenek C'nin Değerlendirilmesi: "Boğazların tamamen Osmanlı kontrolüne bırakılması" ifadesi yanlıştır. Tam tersine, bu antlaşma Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki mutlak egemenliğini zayıflatmış ve Rusya'nın müdahalesine açık hale getirmiştir.
- Seçenek D'nin Değerlendirilmesi: "Boğazların ticaret gemilerine kapatılması" ifadesi yanlıştır. Antlaşma, savaş gemileriyle ilgiliydi, ticaret gemilerinin geçişi genellikle serbestti.
- Seçenek E'nin Değerlendirilmesi: "Boğazların sadece Karadeniz'e kıyısı olan devletlere açılması" ifadesi yanlıştır. Böyle bir madde bulunmamaktadır. Antlaşma, Rusya'ya özel bir durum yaratmıştır.
Bu nedenlerle, Hünkâr İskelesi Antlaşması'nın Boğazlar rejimi açısından en önemli özelliği, Boğazlar üzerinde Rusya'ya özel bir imtiyaz tanıyan ilk antlaşma olmasıdır. Bu durum, diğer Avrupa devletlerinin tepkisine yol açmış ve "Boğazlar Sorunu"nu uluslararası bir mesele haline getirmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
