3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "neyi" sorusuna cevap veren bir öge vardır?
A) Müzedeki tarihi eserleri hayranlıkla inceledik.
B) Yarın akşam tiyatroya gideceğiz.
C) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyor.
D) Yağmur yağınca maç ertelendi.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "neyi" sorusuna cevap veren bir ögeyi bulmamız isteniyor. "Neyi" sorusu, Türkçede belirtili nesneyi (direct object) bulmak için kullanılır. Belirtili nesne, fiilin doğrudan etkilediği varlığı veya kavramı ifade eder ve genellikle ismin belirtme hâl eki olan "-ı, -i, -u, -ü" ekini alır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Müzedeki tarihi eserleri hayranlıkla inceledik. Bu cümlede yüklem "inceledik" (kim inceledi? biz - gizli özne). Peki, neyi inceledik? "Müzedeki tarihi eserleri" cevabını alıyoruz. "Müzedeki tarihi eserleri" ifadesi, fiilin doğrudan etkilediği nesneyi belirtir ve "-i" belirtme hâl ekini almıştır. Dolayısıyla bu ifade, "neyi" sorusuna cevap veren bir belirtili nesnedir.
- B) Yarın akşam tiyatroya gideceğiz. Bu cümlede yüklem "gideceğiz" (kim gidecek? biz - gizli özne). Nereye gideceğiz? "tiyatroya" (yer tamlayıcısı). Ne zaman gideceğiz? "Yarın akşam" (zarf tümleci). Bu cümlede "neyi" sorusuna cevap veren bir öge bulunmamaktadır.
- C) Çocuklar bahçede neşeyle oynuyor. Bu cümlede yüklem "oynuyor" (kim oynuyor? çocuklar - özne). Nerede oynuyor? "bahçede" (yer tamlayıcısı). Nasıl oynuyor? "neşeyle" (zarf tümleci). Bu cümlede de "neyi" sorusuna cevap veren bir öge yoktur.
- D) Yağmur yağınca maç ertelendi. Bu cümlede yüklem "ertelendi" (ne ertelendi? maç - özne). Ne zaman/hangi durumda ertelendi? "Yağmur yağınca" (zarf tümleci). Bu cümlede de "neyi" sorusuna cevap veren bir öge bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "neyi" sorusuna cevap veren ögenin sadece A seçeneğinde bulunduğunu açıkça görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
