"Osmanlı Devleti, herhangi bir saldırıya uğrarsa Rusya, karadan ve denizden askeri yardım gönderecek; Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı Devleti Boğazları diğer devletlerin savaş gemilerine kapatacaktır."
Hünkar İskelesi Antlaşması'nın bu gizli maddesi aşağıdaki devletlerden hangisinin tepkisine neden olmuştur?
A) Fransa
B) İngiltere
C) Avusturya
D) Prusya
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soru, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyıldaki dış politikası ve büyük güçlerin Osmanlı üzerindeki etkileşimlerini anlamamız açısından oldukça önemli. Hünkar İskelesi Antlaşması, Osmanlı'nın zor durumda kaldığı bir dönemde imzalanmış ve uluslararası dengeleri derinden etkilemiştir. Şimdi bu antlaşmanın gizli maddesinin neden bazı devletlerin tepkisini çektiğini adım adım inceleyelim:
- Hünkar İskelesi Antlaşması'nın Arka Planı: Osmanlı Devleti, 1833 yılında Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanıyla karşı karşıya kalmıştı. Kavalalı'nın orduları Anadolu içlerine kadar ilerlemiş, hatta İstanbul'u tehdit eder duruma gelmişti. Bu zor durumda Osmanlı Devleti, başta İngiltere ve Fransa olmak üzere Avrupa devletlerinden yardım istemiş ancak beklediği desteği bulamamıştı. Bunun üzerine çaresiz kalan Osmanlı, ezeli rakibi Rusya'dan yardım talep etmek zorunda kaldı. Rusya'nın gönderdiği askeri destek sayesinde Kavalalı'nın ilerleyişi durduruldu.
- Antlaşmanın İçeriği ve Gizli Madde: Rusya'nın bu yardımı karşılıksız kalmadı ve 1833 yılında Hünkar İskelesi Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmanın açık maddeleri, iki devlet arasında bir savunma ittifakı öngörüyordu. Ancak asıl önemli olan, uluslararası dengeleri altüst eden gizli maddeydi. Bu maddeye göre:
- Osmanlı Devleti bir saldırıya uğrarsa Rusya, karadan ve denizden askeri yardım gönderecekti.
- Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı Devleti, Boğazları (Çanakkale ve İstanbul Boğazları) diğer devletlerin savaş gemilerine kapatacaktı.
- Gizli Maddenin Önemi ve Uluslararası Tepkiler: İşte bu gizli madde, özellikle Akdeniz'de ve Doğu Akdeniz'de çıkarları olan büyük devletlerin tepkisini çekti. Boğazlar, Karadeniz'e açılan tek deniz yolu olmasının yanı sıra, Avrupa ile Asya arasındaki stratejik geçiş noktasıydı.
- Rusya İçin Anlamı: Bu madde, Rusya'nın Karadeniz'deki güvenliğini sağlaması ve Akdeniz'e inme politikasında önemli bir adım atması anlamına geliyordu. Kendi güvenliği için Boğazların kapanması, Rusya'nın uzun süredir hayalini kurduğu bir durumdu.
- İngiltere İçin Anlamı: İngiltere, o dönemde dünyanın en büyük deniz gücüydü ve Akdeniz'deki çıkarları hayati önem taşıyordu. Hindistan yolu üzerindeki güvenliği, ticaret yolları ve deniz üstünlüğü için Boğazların açık kalması veya en azından Rusya'nın kontrolüne geçmemesi kritikti. Osmanlı'nın Boğazları Rusya lehine kapatma taahhüdü, İngiltere'nin Akdeniz'deki ve genel olarak Doğu'daki stratejik çıkarlarına doğrudan bir tehdit oluşturuyordu. İngiltere, Rusya'nın sıcak denizlere inme ve Osmanlı üzerindeki etkisini artırma politikasından büyük endişe duyuyordu.
- Fransa İçin Anlamı: Fransa da Akdeniz'de önemli çıkarlara sahipti ve Mısır ile olan ilişkileri nedeniyle bu durumdan rahatsız oldu. Ancak İngiltere'nin tepkisi, stratejik ve küresel çıkarları nedeniyle çok daha şiddetli ve belirleyici oldu.
- Avusturya ve Prusya İçin Anlamı: Bu devletlerin Boğazlar üzerindeki doğrudan çıkarları, İngiltere ve Fransa kadar belirgin değildi. Daha çok kıta Avrupası'ndaki dengelerle ilgileniyorlardı.
- Sonuç: Hünkar İskelesi Antlaşması'nın bu gizli maddesi, özellikle İngiltere'nin Rusya'nın Akdeniz'e inme ve Osmanlı üzerindeki nüfuzunu artırma çabalarına karşı duyduğu derin endişeyi tetikledi. İngiltere, bu antlaşmayı kendi stratejik çıkarlarına ve Avrupa'daki güç dengesine yönelik büyük bir tehdit olarak algıladı ve antlaşmanın iptali için diplomatik baskılarını artırdı.
Bu detaylı açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın gizli maddesi en çok İngiltere'nin tepkisine neden olmuştur.
Cevap B seçeneğidir.
