Hünkar İskelesi Antlaşması (Boğazlar sorunu) Test 2

Hünkar İskelesi Antlaşması'nın Boğazlar rejimi açısından en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

A) Boğazların tüm devletlere açık olması
B) Boğazların uluslararası statü kazanması
C) Boğazlar üzerinde Rusya'ya ayrıcalıklı haklar tanıması
D) Boğazların sadece ticaret gemilerine açık olması

Hünkar İskelesi Antlaşması, Osmanlı İmparatorluğu'nun dış politikası ve Boğazlar rejimi açısından dönüm noktası niteliğinde önemli bir anlaşmadır. Şimdi bu anlaşmanın Boğazlar rejimi açısından en önemli özelliğini adım adım, açıklayıcı bir şekilde inceleyelim:

• 1. Hünkar İskelesi Antlaşması'nın Arka Planı: Bu antlaşma, 1833 yılında Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında imzalanmıştır. Osmanlı Devleti, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanının İstanbul'a kadar ilerlemesi üzerine, İngiltere ve Fransa'dan beklediği yardımı alamayınca Rusya'dan destek istemek zorunda kalmıştır. Rusya'nın yardımıyla isyan bastırılmış, ancak bu yardımın karşılığında Hünkar İskelesi Antlaşması imzalanmıştır. Bu durum, Osmanlı'nın zayıflığını ve Rusya'nın bölgedeki etkisini göstermesi açısından önemlidir.
• 2. Antlaşmanın Boğazlar ile İlgili Temel Maddesi: Antlaşmanın en kritik maddelerinden biri, Osmanlı Devleti'nin bir saldırıya uğraması durumunda Rusya'nın yardımına karşılık, Çanakkale Boğazı'nı (Dardaneller) Rusya dışındaki diğer devletlerin savaş gemilerine kapatma yükümlülüğünü içermesidir. Bu madde, Rusya'ya Karadeniz'de büyük bir güvenlik ve stratejik üstünlük sağlamıştır.
• 3. Seçeneklerin Değerlendirilmesi:

  Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım:

  A) Boğazların tüm devletlere açık olması: Bu ifade, Hünkar İskelesi Antlaşması'nın Boğazlar rejimiyle ilgili maddesine tamamen zıttır. Antlaşma, tam tersine, Osmanlı'nın Rusya dışındaki devletlerin savaş gemilerine Boğazları kapatmasını öngörüyordu. Dolayısıyla bu seçenek doğru değildir.

  B) Boğazların uluslararası statü kazanması: Hünkar İskelesi Antlaşması, Boğazlar sorununu uluslararası gündeme taşısa da, doğrudan Boğazlara uluslararası bir statü kazandırmamıştır. Daha ziyade, Rusya'ya özel bir avantaj sağlamıştır. Boğazların uluslararası statüsü, daha sonraki Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841) gibi anlaşmalarla şekillenmiştir. Bu nedenle bu seçenek, antlaşmanın en önemli özelliği değildir.

  C) Boğazlar üzerinde Rusya'ya ayrıcalıklı haklar tanıması: Bu seçenek, antlaşmanın Boğazlar rejimi açısından en önemli özelliğini tam olarak yansıtmaktadır. Antlaşmaya göre, Osmanlı Devleti, Rusya'nın talebi üzerine veya bir savaş durumunda, Çanakkale Boğazı'nı Rusya dışındaki diğer devletlerin savaş gemilerine kapatacaktı. Bu madde, Rusya'ya Karadeniz'de büyük bir güvenlik ve stratejik üstünlük sağlamış, yani Boğazlar üzerinde açıkça ayrıcalıklı bir hak tanımıştır. Bu durum, diğer büyük devletlerin tepkisini çekmiş ve Boğazlar meselesini uluslararası diplomasinin merkezine oturtmuştur.

  D) Boğazların sadece ticaret gemilerine açık olması: Hünkar İskelesi Antlaşması'nın temel odak noktası savaş gemilerinin geçişiydi. Ticaret gemileri için genel bir kısıtlama getirmemiştir. Önemli olan, Rusya dışındaki savaş gemilerine getirilen kısıtlamadır. Bu nedenle bu seçenek de doğru değildir.

• 4. Sonuç: Hünkar İskelesi Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin zayıflığından faydalanan Rusya'ya Boğazlar üzerinde stratejik ve ayrıcalıklı haklar tanıyarak, Karadeniz'i adeta bir Rus gölü haline getirme potansiyeli yaratmıştır. Bu durum, diğer büyük devletlerin tepkisini çekmiş ve Boğazlar meselesini uluslararası diplomasinin merkezine oturtmuştur.

Cevap C seçeneğidir.