🎓 KPSS Önlisans nedir Test 2 - Ders Notu
Bu ders notu, KPSS Önlisans "Test 2" kapsamında karşılaşabileceğiniz Türkçe, Matematik ve Tarih konularının temel kavramlarını sade bir dille özetlemektedir. Amacımız, karmaşık görünen konuları anlaşılır hale getirerek sınavda başarılı olmanıza yardımcı olmaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek onları isim, sıfat veya zarf yapan kelimelerdir. Fiil anlamını tamamen kaybetmezler ama cümle içinde fiil gibi çekimlenemezler (zaman ve şahıs eki almazlar).
- İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -me, -mak, -mek, -ış, -iş, -uş, -üş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi görev yapar.
Örnek: "Onun gülüşü beni mutlu etti."
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -en, -ası, -esi, -mez, -maz, -ar, -er, -dik, -dık, -duk, -dük, -ecek, -acak, -miş, -mış, -muş, -müş" ekleri getirilerek yapılır. Bir ismi niteler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır.
Örnek: "Koşan çocuk düştü." (Koşan: sıfat-fiil)
- Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -eli, -madan, -meden, -ince, -ınca, -arak, -erek, -dıkça, -dikçe, -r...-mez, -a...-a, -e...-e, -casına, -cesine, -maksızın, -meksizin, -ip, -ıp, -up, -üp" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede durum veya zaman zarfı olarak görev yapar.
Örnek: "Gülerek içeri girdi." (Gülerek: zarf-fiil)
⚠️ Dikkat: İsim-fiil eki olan "-ma, -me" ile olumsuzluk eki olan "-ma, -me" karıştırılmamalıdır. "Gülme!" (olumsuzluk) ile "Gülmek güzeldir." (isim-fiil) arasındaki farka dikkat edin.
💡 İpucu: Bazı fiilimsiler zamanla kalıcı isim haline gelebilir. Örneğin, "dondurma", "çakmak", "dolma" kelimeleri artık bir eylemi değil, bir nesneyi ifade eder ve fiilimsi sayılmazlar.
📌 Matematik: Temel Sayı Kümeleri ve İşlemler
Matematikteki temel işlemler ve sayı kümeleri, diğer tüm konuların temelini oluşturur. Bu kavramları iyi anlamak, problem çözme yeteneğinizi artırır.
- Doğal Sayılar ($N$): Sayma sayıları ve sıfırdan oluşur. $N = \{0, 1, 2, 3, ...\}$
- Tam Sayılar ($Z$): Doğal sayılar ve negatif tam sayılardan oluşur. $Z = \{..., -2, -1, 0, 1, 2, ...\}$
- Rasyonel Sayılar ($Q$): $a$ bir tam sayı ve $b$ sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere, $ rac{a}{b}$ şeklinde yazılabilen sayılardır.
Örnek: $ rac{1}{2}$, $-3$, $0.75$
- Gerçek (Reel) Sayılar ($R$): Rasyonel sayılar ve irrasyonel sayıların (kök dışına çıkamayan sayılar $\sqrt{2}$, $\pi$ gibi) birleşimidir. Sayı doğrusundaki tüm noktaları temsil eder.
- İşlem Önceliği: Matematiksel işlemleri yaparken belirli bir sıraya uymak gerekir:
1. Parantez içleri
2. Üslü ve Köklü İfadeler
3. Çarpma ve Bölme (soldan sağa)
4. Toplama ve Çıkarma (soldan sağa)
💡 İpucu: İşlem önceliğini "PÜÇTÇ" (Parantez, Üs, Çarpma/Bölme, Toplama/Çıkarma) olarak kodlayabilirsiniz.
⚠️ Dikkat: Sıfırın özelliklerini unutmayın!
- Herhangi bir sayının sıfırıncı kuvveti $1$'dir (sıfır hariç).
- Sıfır hariç her sayının sıfıra bölümü tanımsızdır.
- Sıfırın herhangi bir sayıyla çarpımı sıfırdır.
📌 Matematik: Üslü ve Köklü Sayılar
Üslü ve köklü sayılar, özellikle denklemler ve problemler konusunda sıkça karşımıza çıkar. Temel kuralları bilmek, çözüm hızınızı artırır.
Üslü Sayılar
Bir sayının kendisiyle kaç kez çarpıldığını gösteren ifadelere üslü sayı denir. $a^n$ ifadesinde $a$ taban, $n$ ise üs (kuvvet) olarak adlandırılır.
- Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır: $a^x \cdot a^y = a^{x+y}$
- Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır: $ rac{a^x}{a^y} = a^{x-y}$
- Üssün Üssü: $(a^x)^y = a^{x \cdot y}$
- Negatif Üs: $a^{-x} = rac{1}{a^x}$
- Sıfırıncı Kuvvet: $a^0 = 1$ ( $a \neq 0$ olmak üzere)
Köklü Sayılar
Bir sayının hangi sayının kuvveti olduğunu gösteren ifadelere köklü sayı denir. $\sqrt[n]{a}$ ifadesinde $n$ kök derecesi, $a$ ise kök içi (radikant) olarak adlandırılır. Kareköklerde derece $2$ yazılmaz.
- Kök Dışına Çıkarma: $\sqrt{a^2 \cdot b} = a\sqrt{b}$ veya $\sqrt[n]{a^n} = |a|$ ( $n$ çift ise)
- Çarpma: Dereceler aynıysa kök içleri çarpılır: $\sqrt[n]{a} \cdot \sqrt[n]{b} = \sqrt[n]{a \cdot b}$
- Bölme: Dereceler aynıysa kök içleri bölünür: $ rac{\sqrt[n]{a}}{\sqrt[n]{b}} = \sqrt[n]{ rac{a}{b}}$
- Üslü Biçimde Yazma: $\sqrt[n]{a^m} = a^{ rac{m}{n}}$
💡 İpucu: Büyük köklü sayıları sadeleştirirken, kök içindeki sayıyı çarpanlarına ayırarak tam kare (veya tam küp vb.) olanları kök dışına çıkarmaya çalışın.
📌 Tarih: İlk Türk İslam Devletleri
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte kurulan devletler, hem Türk hem de İslam dünyası tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Bu dönemdeki devletler, kültürel ve siyasi açıdan büyük miraslar bırakmıştır.
- Karahanlılar (840-1212):
- Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir.
- Uygur alfabesini kullanmışlar ve Türkçeyi resmi dil olarak benimsemişlerdir.
- "Kutadgu Bilig" ve "Divan-ı Lügat-it Türk" gibi önemli eserler bu dönemde yazılmıştır.
- Burslu eğitim sistemini başlatmışlardır.
- Gazneliler (963-1187):
- Afganistan'da kurulmuşlardır.
- En parlak dönemlerini Gazneli Mahmut zamanında yaşamışlardır.
- Hindistan'a düzenledikleri seferlerle İslamiyet'in bu coğrafyada yayılmasını sağlamışlardır.
- Çok uluslu bir yapıya sahip olmaları ve ordularında farklı milletlerden asker bulundurmaları dikkat çekicidir.
- Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157):
- Oğuz Türkleri tarafından kurulmuştur.
- 1040 Dandanakan Savaşı ile Gaznelileri yenerek bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir.
- 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile Anadolu'nun kapılarını Türklere açmışlardır.
- Nizamiye Medreseleri'ni kurarak bilim ve eğitimde önemli atılımlar yapmışlardır.
- İslam dünyasının koruyuculuğunu üstlenmişler, Şii Büveyhoğulları tehlikesine karşı halifeyi korumuşlardır.
💡 İpucu: Bu devletlerin Türk-İslam sentezindeki rollerini, özellikle dil, edebiyat ve mimari alanındaki katkılarını karşılaştırmalı olarak öğrenmek, konuları daha iyi pekiştirmenizi sağlar.
