Sevgili öğrenciler,
Soruda "Bu işte onun da parmağı var." cümlesindeki altı çizili sözün anlam özelliği soruluyor. Gelin, bu cümleyi ve seçenekleri adım adım inceleyelim:
- Öncelikle altı çizili kelimeye, yani "parmağı" kelimesine odaklanalım. "Parmak" kelimesinin gerçek anlamı, el ve ayaklarda bulunan, tutmaya ve basmaya yarayan uzuvlarımızdan her biridir.
- Şimdi cümleyi okuyalım: "Bu işte onun da parmağı var." Bu cümlede bir kişinin fiziksel olarak elindeki parmağının bir işin içinde olduğu mu anlatılıyor? Hayır, elbette ki değil.
- Buradaki "parmağı olmak" ifadesi, bir kişinin bir olayda, bir durumda veya bir işte rolü, katkısı, etkisi veya sorumluluğu bulunmak anlamında kullanılmıştır. Yani, o kişinin o işin bir parçası olduğu, o işe dahil olduğu kastedilmektedir.
- Bu kullanım, kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak yeni bir anlam kazanmasıdır. İşte kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşıp yeni bir anlam kazanmasına mecaz anlam denir.
- Diğer seçenekleri de kısaca gözden geçirelim:
- A) Gerçek anlam: Kelimenin akla gelen ilk ve temel anlamıdır. Örneğin, "Parmaklarım ağrıyor." cümlesindeki "parmak" gerçek anlamdadır. Ancak bizim cümlemizde "parmak" bu anlamda kullanılmamıştır.
- C) Terim anlam: Bir bilim, sanat veya meslek dalına özgü özel anlamlardır. Örneğin, "nota" müzik terimi, "kök" matematik terimidir. "Parmak" kelimesi bu cümlede herhangi bir alana özgü bir terim olarak kullanılmamıştır.
- D) Yan anlam: Kelimenin gerçek anlamıyla bağlantılı olarak zamanla kazandığı yeni anlamlardır. Genellikle benzetme yoluyla oluşur ve gerçek anlamdan tamamen kopmaz. Örneğin, "kapının kolu" ifadesindeki "kol" kelimesi, insan koluna benzediği için yan anlamdır. Ancak "parmağı olmak" ifadesi, fiziksel parmakla doğrudan bir benzerlikten ziyade, soyut bir katılımcılığı ifade eder ve gerçek anlamdan daha fazla uzaklaşmıştır, bu yüzden mecaz anlamdır.
- Sonuç olarak, "Bu işte onun da parmağı var." cümlesindeki "parmağı" kelimesi, gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak "katkısı, rolü, etkisi" gibi soyut bir anlam kazanmıştır. Bu da onu mecaz anlam yapar.
Cevap B seçeneğidir.
