Açıklamalı çözüme geçmeden önce, sorudaki temel durumu ve seçeneklerdeki kavramları tek tek inceleyelim.
- Sorudaki Durum: Bir ilçe belediyesinin meclis kararı, valilik tarafından hukuka aykırı bulunarak iptal edilmiştir. Burada iki farklı idari birim (belediye ve valilik) arasında bir denetim ilişkisi söz konusudur. Belediye, yerel yönetim birimi olarak ayrı bir tüzel kişiliğe sahiptir. Valilik ise merkezi idarenin taşradaki temsilcisidir.
- A) İdari Hiyerarşi: Bu kavram, aynı tüzel kişilik içinde, üst konumda bulunan idari makamın alt konumdaki idari makam üzerinde sahip olduğu ast-üst ilişkisini ifade eder. Üst, asta emir verebilir, onun işlemlerini denetleyebilir, değiştirebilir veya iptal edebilir. Örneğin, bir bakanın genel müdür üzerindeki yetkisi veya bir genel müdürün daire başkanı üzerindeki yetkisi hiyerarşiye örnektir. Sorudaki belediye ve valilik farklı tüzel kişiliklerdir, bu nedenle hiyerarşi ilişkisi yoktur.
- B) İdari Vesayet: Bu kavram, merkezi idarenin, yerel yönetimler (belediyeler, il özel idareleri, köyler) gibi ayrı bir tüzel kişiliğe sahip özerk idari birimler üzerindeki denetim yetkisini ifade eder. Vesayet yetkisi, genellikle kanunla sınırlıdır ve amacı yerel yönetimlerin kararlarının hukuka uygunluğunu sağlamaktır. Merkezi idare (veya onun temsilcisi olan valilik), yerel yönetimlerin kararlarını hukuka aykırı bulduğunda iptal edebilir. Sorudaki valiliğin belediye kararını iptal etmesi tam da bu tanıma uymaktadır. Valilik, merkezi idarenin temsilcisi olarak, ayrı tüzel kişiliği olan belediyenin kararını denetlemiş ve hukuka aykırı bularak iptal etmiştir.
- C) İdari Yargı Denetimi: Bu kavram, idari işlemlerin ve eylemlerin hukuka uygunluğunun bağımsız idari yargı organları (idare mahkemeleri, Danıştay gibi) tarafından denetlenmesidir. Sorudaki denetimi yapan bir mahkeme değil, bir idari makam (valilik) olduğu için bu seçenek doğru değildir.
- D) İdari Sözleşme: Bu kavram, idarenin kamu hizmeti görmek veya kamu yararını sağlamak amacıyla özel hukuk sözleşmelerinden farklı olarak, kamu hukuku kurallarına tabi olarak yaptığı sözleşmelerdir. Örneğin, yap-işlet-devret modeliyle yapılan bir otoyol sözleşmesi idari sözleşmeye örnektir. Sorudaki durum bir denetim mekanizmasıdır, bir sözleşme ilişkisi değildir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, valiliğin ayrı bir tüzel kişiliğe sahip olan ilçe belediyesinin kararını hukuka aykırı bularak iptal etmesi, merkezi idarenin yerel yönetimler üzerindeki denetim yetkisi olan idari vesayet kavramına en uygun örnektir.
Cevap B seçeneğidir.
