9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki" atıldığında cümlenin anlamı bozulmaz?
A) Masadaki defterleri topladım.
B) Öyle yorgunum ki uyuyakalacağım.
C) Benimki her zaman senin yanında.
D) Sokaktaki çocuklar top oynuyor.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkçedeki "ki" ekinin veya bağlacının işlevlerini anlamamız gerekiyor. Türkçede iki farklı "ki" bulunur:
- Bağlaç olan "ki": Genellikle ayrı yazılır ve iki cümleyi veya cümle değerindeki sözleri birbirine bağlar. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı genellikle bozulmaz veya çok az değişir. (Örnek: "Gördüm ki gelmiş.")
- Ek olan "ki" (İlgi eki veya sıfat yapan "ki"): Her zaman bitişik yazılır. Bir ismin yerini tutar (ilgi eki) veya bir ismi niteleyerek sıfat görevi görür (sıfat yapan "ki"). Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur, cümle anlamsız hale gelir veya gramer yapısı kaybolur. (Örnek: "Evdeki hesap çarşıya uymaz.")
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Masadaki defterleri topladım.
- Buradaki "-ki", "masada bulunan" anlamını veren sıfat yapan ektir. "Hangi defterler?" sorusuna "masadaki" cevabını verir.
- "ki" ekini çıkardığımızda cümle "Masada defterleri topladım." şeklini alır. Bu ifade, gramer olarak hatalıdır ve anlamsızdır. Defterlerin nerede toplandığını değil, hangi defterlerin toplandığını belirtmek isteriz. Bu nedenle anlam bozulur.
- B) Öyle yorgunum ki uyuyakalacağım.
- Buradaki "ki", iki cümleyi (Öyle yorgunum + uyuyakalacağım) birbirine bağlayan bir bağlaçtır. Bir sebep-sonuç veya derecelendirme ilişkisi kurar.
- "ki" bağlacını çıkardığımızda cümle "Öyle yorgunum uyuyakalacağım." şeklini alır. Cümledeki vurgu biraz azalsa da, anlam bütünlüğü ve temel mesaj korunur. Cümle hâlâ anlaşılır ve gramer olarak doğrudur. Bu nedenle anlam bozulmaz.
- C) Benimki her zaman senin yanında.
- Buradaki "-ki", bir ismin yerini tutan ilgi ekidir (örneğin "benim arkadaşım", "benim kitabım" gibi).
- "ki" ekini çıkardığımızda cümle "Benim her zaman senin yanında." şeklini alır. Bu ifade gramer olarak eksiktir ve anlamsızdır. "Benim" tek başına bir özne olamaz. Bu nedenle anlam bozulur.
- D) Sokaktaki çocuklar top oynuyor.
- Buradaki "-ki", "sokakta bulunan" anlamını veren sıfat yapan ektir. "Hangi çocuklar?" sorusuna "sokaktaki" cevabını verir.
- "ki" ekini çıkardığımızda cümle "Sokakta çocuklar top oynuyor." şeklini alır. Bu cümle gramer olarak doğru olsa da, anlam değişir. Orijinal cümlede "sokakta olan belirli çocuklar" kastedilirken, "ki" çıkarıldığında "çocuklar sokakta top oynuyor" gibi genel bir eylem ve yer bildirimi olur. Yani öznenin niteliği ve dolayısıyla cümlenin anlamı değişir, bozulur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "ki" çıkarıldığında anlamı bozulmayan tek seçeneğin B seçeneği olduğu görülmektedir. Çünkü B seçeneğindeki "ki" bir bağlaçtır.
Cevap B seçeneğidir.
