Hangisinde "de"nin yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Sınavda başarılı olmak için düzenli çalışmak gerekir.
B) Bu konuyu anlamak ta çok zamanımı aldı.
C) Kitap okumayı da çok severim.
D) Yarınki toplantıda herkes hazır bulunacak.
Sevgili öğrenciler, Türkçe'de "de/da" bağlacının ve "-de/-da" ekinin yazımı sıkça karıştırılan konulardan biridir. Bu soruyu çözmek için öncelikle bu iki farklı "de/da"nın temel özelliklerini hatırlayalım:
- Bağlaç olan "de/da": Ayrı yazılır. Cümleye "dahi", "bile" anlamı katar. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz, sadece daralır veya vurgu değişir. Hiçbir zaman "te/ta" şekline dönüşmez.
- Ek olan "-de/-da" (bulunma hâl eki): Bitişik yazılır. Cümlede "nerede?", "kimde?", "ne zaman?" gibi sorulara cevap verir. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulur veya anlamsızlaşır. Ünsüz benzeşmesi kuralına göre "te/ta" şekline dönüşebilir (örneğin: kitap-ta, sınıf-ta).
Şimdi seçenekleri bu kurallar ışığında inceleyelim:
- A) Sınavda başarılı olmak için düzenli çalışmak gerekir.
- Buradaki "sınavda" kelimesi, "nerede başarılı olmak?" sorusuna cevap veren bir bulunma hâl ekidir. Cümleden çıkarıldığında "Sınav başarılı olmak için..." şeklinde anlam bozulur. Bu nedenle bitişik yazılması doğrudur.
- B) Bu konuyu anlamak ta çok zamanımı aldı.
- Buradaki "ta", "anlamak bile", "anlamak dahi" anlamı katmaktadır. Bu bir bağlaçtır. Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve hiçbir zaman "te/ta" şekline dönüşmez. Dolayısıyla "anlamak da" şeklinde yazılması gerekirdi. Burada bir yazım yanlışı yapılmıştır.
- C) Kitap okumayı da çok severim.
- Buradaki "da", "kitap okumayı bile çok severim" anlamı katmaktadır. Bu bir bağlaçtır. Cümleden çıkarıldığında "Kitap okumayı çok severim." şeklinde anlam bozulmaz, sadece vurgu azalır. Bu nedenle ayrı yazılması doğrudur.
- D) Yarınki toplantıda herkes hazır bulunacak.
- Buradaki "toplantıda" kelimesi, "nerede hazır bulunacak?" sorusuna cevap veren bir bulunma hâl ekidir. Cümleden çıkarıldığında "Yarınki toplantı herkes hazır bulunacak." şeklinde anlam bozulur. Ayrıca "toplantı" kelimesi "t" sert ünsüzüyle bittiği için "-da" eki ünsüz benzeşmesine uğrayarak "-ta" şeklini almıştır. Bu nedenle bitişik ve "ta" şeklinde yazılması doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "de"nin yazımıyla ilgili yanlışlığın B seçeneğinde yapıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap B seçeneğidir.
