6. "Sınavdaki sorular o kadar zordu _____ birçok öğrenci zaman yetiştiremedi."
Bu cümlede boş bırakılan yere getirilecek "ki" bağlacının yazımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) "ki" bitişik yazılır çünkü ilgi zamiridir
B) "ki" ayrı yazılır çünkü bağlaçtır
C) "ki" bitişik yazılır çünkü sıfat yapmıştır
D) "ki" ayrı yazılır çünkü pekiştirme görevindedir
Merhaba sevgili öğrenciler!
Türkçemizin önemli bağlaçlarından biri olan "ki"nin yazımı, bazen kafa karıştırıcı olabilir. Ama merak etmeyin, bu soruyu adım adım inceleyerek "ki"nin doğru kullanımını ve yazım kurallarını çok iyi anlayacağız. Haydi başlayalım!
- Öncelikle, Türkçede üç farklı "ki" olduğunu hatırlayalım:
- Bağlaç olan "ki": Her zaman ayrı yazılır. İki cümleyi veya cümle değerindeki sözleri birbirine bağlar. Genellikle bir neden-sonuç, açıklama veya pekiştirme ilişkisi kurar. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. (Örnek: "Duydum ki gelmişsin.", "O kadar yorgunum ki uyuyakalacağım.")
- İlgi zamiri olan "-ki": Her zaman bitişik yazılır. Bir ismin yerini tutar, genellikle isim tamlamalarında tamlananın yerine geçer. (Örnek: "Benim kalemim kayboldu, seninki nerede?" - Burada "seninki", "senin kalemin" anlamındadır.)
- Sıfat yapan "-ki": Her zaman bitişik yazılır. Bir ismin önüne gelerek onu niteler veya belirtir. Genellikle yer veya zaman bildirir. (Örnek: "Dünkü maç çok güzeldi.", "Evdeki hesap çarşıya uymadı.")
- Şimdi sorudaki cümlemize bakalım: "Sınavdaki sorular o kadar zordu _____ birçok öğrenci zaman yetiştiremedi."
- Bu cümlede boş bırakılan yere gelecek "ki", "Sınavdaki sorular o kadar zordu" ve "birçok öğrenci zaman yetiştiremedi" olmak üzere iki ayrı yargıyı (cümleyi) birbirine bağlıyor. Soruların zor olması bir durumu, zaman yetiştirilememesi ise bu durumun bir sonucunu ifade ediyor.
- "Ki"yi cümleden çıkardığımızda: "Sınavdaki sorular o kadar zordu birçok öğrenci zaman yetiştiremedi." Anlamda bir eksiklik olsa da, iki ayrı yargının varlığı ve "ki"nin bu yargıları bağlama görevi açıkça anlaşılıyor.
- Bu "ki", bir ismin yerini tutmuyor (ilgi zamiri değil) ve bir ismi nitelemiyor (sıfat yapan ki değil). Dolayısıyla, bu "ki" bir bağlaçtır.
- Bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) "ki" bitişik yazılır çünkü ilgi zamiridir: Yanlış. Bu "ki" ilgi zamiri değildir ve ayrı yazılmalıdır.
- B) "ki" ayrı yazılır çünkü bağlaçtır: Doğru. Yukarıdaki analizimizle tamamen uyumlu. Bu "ki" iki cümleyi birbirine bağlayan bir bağlaçtır ve ayrı yazılır.
- C) "ki" bitişik yazılır çünkü sıfat yapmıştır: Yanlış. Bu "ki" sıfat yapmamıştır ve ayrı yazılmalıdır.
- D) "ki" ayrı yazılır çünkü pekiştirme görevindedir: "Ki" bağlacının pekiştirme görevi de olabilir ve bu durumda da ayrı yazılır. Ancak bu cümlede daha çok bir sonuç ilişkisi kurduğu için en genel ve doğru açıklama "bağlaç" olmasıdır. "Pekiştirme" ifadesi bu cümledeki temel işlevini tam olarak karşılamaz. Asıl önemli olan, ayrı yazılmasının sebebinin "bağlaç" olmasıdır.
Bu durumda, cümlede kullanılan "ki" iki ayrı cümleyi birbirine bağlama görevi üstlendiği için bir bağlaçtır ve bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır.
Cevap B seçeneğidir.
