🎓 KPSS Türkçe deneme sınavı Test 2 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, "KPSS Türkçe deneme sınavı Test 2" genellikle sözcükte ve cümlede anlam, dil bilgisi (özellikle fiilimsiler, cümle türleri) ile yazım ve noktalama kuralları gibi temel konuları kapsar. Bu ders notu, bu konularda size yol göstermek ve bilgilerinizi tazelemek amacıyla hazırlandı.
📌 Sözcükte Anlam: Temel, Yan ve Mecaz Anlam
Sözcüklerin farklı bağlamlarda kazandığı anlamları doğru tespit etmek, Türkçe sorularının temelidir. Kelimelerin ilk akla gelen anlamı ile sonradan kazandığı anlamları ayırt etmek önemlidir.
- Temel Anlam: Bir kelimenin sözlükteki ilk, asıl ve genel anlamıdır. Örnek: "Göz" kelimesi, görme organını ifade eder.
- Yan Anlam: Bir kelimenin temel anlamıyla bağlantılı ancak ondan biraz uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetme yoluyla oluşur. Örnek: "Masada kitabın gözü var." (Çekmece anlamında).
- Mecaz Anlam: Bir kelimenin temel anlamından tamamen uzaklaşarak, soyut ve yeni bir anlam kazanmasıdır. Örnek: "Bu işte onun gözü yükseklerde." (Hırs anlamında).
💡 İpucu: Bir kelimenin yan mı yoksa mecaz mı olduğunu anlamak için, temel anlamıyla olan bağını düşünün. Bağ zayıflıyorsa yan, tamamen kopuyorsa mecazdır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler): İsim-Fiil, Sıfat-Fiil, Zarf-Fiil
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek türeyen ve cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen kelimelerdir. Fiilimsiler, fiil gibi çekimlenemezler (şahıs ve zaman eki almazlar).
- İsim-Fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Cümlede isim gibi kullanılır. Örnek: "Kitap okumak en sevdiği eylemdi."
- Sıfat-Fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Cümlede sıfat gibi bir ismi niteler. Örnek: "Gelecek günler güzel olacak."
- Zarf-Fiil (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında, -a...a" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf gibi fiili veya fiilimsiyi durum ya da zaman yönünden belirtir. Örnek: "Koşarak yanıma geldi."
⚠️ Dikkat: Bazı fiilimsi ekleri, kalıcı isimler türetebilir. Bu durumda kelime fiilimsi özelliğini kaybeder. Örnek: "Dondurma", "Çakmak".
📌 Cümle Türleri: Yüklemin Türüne, Yerine, Anlamına ve Yapısına Göre
Cümleler, farklı özelliklerine göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırmaları bilmek, cümle analizinde ve anlatım bozukluklarını tespit etmede kritik öneme sahiptir.
- Yüklemin Türüne Göre:
- Fiil Cümlesi: Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelerdir. Örnek: "Çocuk bahçede oynuyor."
- İsim Cümlesi: Yüklemi isim soylu bir sözcük olan (ek fiil almış) cümlelerdir. Örnek: "Hava bugün çok güzeldi."
- Yüklemin Yerine Göre:
- Kurallı (Düz) Cümle: Yüklemi sonda olan cümlelerdir. Örnek: "Kitabı masaya bıraktı."
- Devrik Cümle: Yüklemi sonda olmayan (başta veya ortada) cümlelerdir. Örnek: "Bıraktı kitabı masaya."
- Eksiltili Cümle: Yüklemi söylenmemiş, okuyucunun tamamlamasına bırakılmış cümlelerdir. Sonuna üç nokta (...) konur. Örnek: "Karşımızda yemyeşil bir vadi..."
- Anlamına Göre:
- Olumlu Cümle: Eylemin gerçekleştiğini veya durumun var olduğunu bildiren cümlelerdir. Örnek: "Okula gitti."
- Olumsuz Cümle: Eylemin gerçekleşmediğini veya durumun var olmadığını bildiren cümlelerdir (genellikle "-me, -sız, yok, değil" ile). Örnek: "Okula gitmedi."
- Soru Cümlesi: Bir şeyi öğrenmek amacıyla sorulan cümlelerdir. Örnek: "Nereye gidiyorsun?"
- Ünlem Cümlesi: Şaşkınlık, sevinç, korku gibi duyguları anlatan cümlelerdir. Örnek: "Eyvah, anahtarımı unuttum!"
- Yapısına Göre:
- Basit Cümle: Tek yüklemi olan ve içinde fiilimsi veya başka yargı bildiren bir ifade bulunmayan cümlelerdir. Örnek: "Çocuklar bahçede oynuyor."
- Birleşik Cümle: Temel yargının yanında en az bir yan yargı (fiilimsi, ki'li birleşik, şartlı birleşik, iç içe birleşik) içeren cümlelerdir. Örnek: "Kitap okumayı sevenler, daha çok düşünür." (fiilimsiyle birleşik)
- Sıralı Cümle: Birden çok yüklemi olan ve bu yüklemlerin virgül veya noktalı virgülle ayrıldığı cümlelerdir. Örnek: "Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı."
- Bağlı Cümle: Birden çok yüklemi olan ve bu yüklemlerin "ve, veya, ama, fakat, ancak, lakin" gibi bağlaçlarla bağlandığı cümlelerdir. Örnek: "Ders çalıştım ama sınavdan düşük aldım."
💡 İpucu: Cümle türlerini karıştırmamak için önce yüklemi bulun, sonra diğer özelliklerini sırayla kontrol edin.
📌 Yazım Kuralları ve Noktalama İşaretleri
Türkçenin doğru ve etkili kullanımı için yazım kuralları ile noktalama işaretlerine hakim olmak zorunludur. KPSS'de bu konulardan mutlaka soru gelir.
- Büyük Harflerin Kullanımı: Cümle başları, özel isimler (kişi adları, yer adları, millet adları, dil adları, din adları), unvanlar, kurum adları, belirli tarih ve gün adları büyük harfle başlar.
- Sayıların Yazımı: Sayılar genellikle yazı ile yazılır (iki, üç), ancak saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilerde rakam kullanılır (15.30, 5 kg). Sıra sayıları "-ncı / -nci" ekleriyle veya nokta ile gösterilir (3. kat, üçüncü kat).
- De, Ki, Mi'nin Yazımı:
- Bağlaç olan "de/da" ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz. Örnek: "Sen de gel."
- Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur. Örnek: "Evde kimse yok."
- Bağlaç olan "ki" ayrı yazılır ve genellikle kendinden önceki kelimeye "-ler" eki getirildiğinde anlamsız olur. Örnek: "Duydum ki gelmeyecekmiş." (oysaki, halbuki, mademki hariç).
- Ek olan "-ki" bitişik yazılır ve genellikle aitlik bildirir veya sıfat yapar. Örnek: "Evdeki hesap çarşıya uymaz."
- Soru eki "mi/mı/mu/mü" her zaman ayrı yazılır. Örnek: "Geldin mi?"
- Noktalama İşaretleri:
- Nokta (.): Cümle sonu, kısaltmalar, sıra sayıları.
- Virgül (,): Eş görevli sözcükleri ayırma, sıralı cümleleri ayırma, ara sözleri ayırma, özneyi belirtme.
- Noktalı Virgül (;): Kendi içinde virgül bulunan sıralı cümleleri ayırma, öğeleri arasında virgül bulunan farklı türdeki grupları ayırma.
- İki Nokta (:): Açıklama veya örnek verilecek cümlenin sonuna, karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirtmede.
- Üç Nokta (...): Tamamlanmamış cümleler, alıntılarda atlanan yerler.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna, seslenmelerden sonra.
- Tırnak İşareti (" "): Başkasına ait sözler, vurgulanmak istenen kelimeler, eser adları.
- Kesme İşareti ('): Özel adlara gelen çekim eklerini ayırma, kısaltmalara gelen ekleri ayırma.
⚠️ Dikkat: Yazım kuralları ve noktalama işaretleri ezberden çok pratikle pekişir. Bolca soru çözerek ve okuma yaparak kuralları içselleştirin.
