Evrendeki düzen ve tasarım incelendiğinde, bir saat gibi karmaşık bir mekanizmanın tesadüfen oluşamayacağı gibi, evrenin de kendi kendine var olamayacağı görüşü hangi delilin temelini oluşturur?
A) İmkân Delili
B) Hudûs Delili
C) Nizam Delili
D) Fıtrat Delili
Sevgili öğrenciler, bu soru evrendeki düzen ve tasarımdan yola çıkarak bir yaratıcının varlığını ispatlamaya çalışan delillerden hangisini ifade ettiğini soruyor. Şimdi adım adım bu delilleri inceleyelim:
- Sorunun Temel Fikri: Soru, evrenin tıpkı karmaşık bir saat gibi mükemmel bir düzen ve tasarıma sahip olduğunu, bu düzenin tesadüfen oluşamayacağını ve dolayısıyla evrenin de kendi kendine var olamayacağını belirtiyor. Bu fikir, evrendeki bu 'düzen' ve 'tasarım' kavramlarına odaklanmaktadır.
- Nizam Delili (Düzen ve Tasarım Delili): Bu delil, evrendeki her şeyin belirli bir düzen, uyum, amaç ve mükemmel bir işleyiş içinde olduğunu gözlemleyerek, bu düzenin kendiliğinden oluşamayacağını, aksine üstün bir akıl ve güç sahibi bir yaratıcı tarafından tasarlanmış olması gerektiğini savunur. Sorudaki "saat gibi karmaşık bir mekanizma" benzetmesi ve "evrendeki düzen ve tasarım" ifadeleri doğrudan Nizam Delili'nin temelini oluşturur. Evrendeki gezegenlerin yörüngelerinden, insan vücudundaki sistemlerin işleyişine kadar her alanda gözlemlenen bu mükemmel uyum, bu delilin en güçlü kanıtıdır.
- Diğer Seçeneklerin İncelenmesi:
- A) İmkân Delili: Bu delil, var olan her şeyin ya "zorunlu varlık" (yani varlığı kendi özünden gelen, yokluğu düşünülemeyen) ya da "mümkün varlık" (yani varlığı da yokluğu da mümkün olan, var olmak için bir başkasına ihtiyaç duyan) olduğunu söyler. Evren ve içindekiler mümkün varlıklar olduğu için, onları var eden zorunlu bir varlık olması gerektiğini savunur. Bu delil daha çok varlığın zorunluluğu ve mümkünlüğü üzerine kuruludur, düzen ve tasarıma odaklanmaz.
- B) Hudûs Delili: Bu delil, sonradan var olan (hâdis) her şeyin bir yaratıcısı (muhdis) olması gerektiğini savunur. Evrenin de bir başlangıcı olduğu (hâdis olduğu) için, onu var eden bir yaratıcısı olması gerektiğini öne sürer. Bu delil, evrenin "başlangıcı" ve "yaratılması" üzerine yoğunlaşır, "düzen ve tasarım"dan ziyade "varoluşun başlangıcı"nı temel alır.
- D) Fıtrat Delili: Bu delil, insanın doğuştan getirdiği, yaratılışında var olan bir inanç ve yönelim olduğunu savunur. İnsan fıtratının (doğal yapısının) bir yaratıcıya inanmaya meyilli olduğunu ifade eder. Bu delil, insanın içsel yapısına ve doğal eğilimine dayanır, evrenin dışsal düzenine değil.
Görüldüğü gibi, soruda vurgulanan "evrendeki düzen ve tasarım" ile "karmaşık bir mekanizmanın tesadüfen oluşamayacağı" fikri, doğrudan Nizam Delili'nin temelini oluşturmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
