Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle "örtülü özne" kavramını ve bir cümlede onu nasıl bulacağımızı öğreneceğiz. Öncelikle "örtülü özne" ne demek, onu hatırlayalım:
- Örtülü özne, edilgen çatılı (yani işi yapanın değil, işten etkilenenin vurgulandığı) cümlelerde, eylemi gerçekleştiren asıl öznenin cümlede açıkça belirtilmemesi durumudur. Edilgen çatılı fiiller genellikle "-l" veya "-n" eklerini alır (satıldı, yapıldı, görüldü gibi).
- Verilen cümlede "Bu ev geçen yıl satıldı." ifadesi edilgen çatılıdır. "Satıldı" fiilini kimin yaptığı belli değildir. "Bu ev" ise işi yapan değil, işten etkilenen varlıktır; biz buna "sözde özne" deriz.
- Bizim amacımız, bu "satma" eylemini gerçekleştiren asıl kişiyi veya kurumu bulmak, yani örtülü özneyi ortaya çıkarmaktır.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Ne satıldı?
Bu soru, "Bu ev" cevabını verir. "Bu ev", cümlede işten etkilenen varlık olduğu için "sözde özne"dir. Örtülü özneyi bulmamızı sağlamaz.
- B) Kim sattı?
İşte bu soru, eylemi gerçekleştiren asıl kişiyi veya kurumu sormaktadır. Cümlede açıkça belirtilmese de, "satma" eylemini yapan bir "kim" vardır. Bu "kim", bizim örtülü öznemizdir. Örneğin, "Evi emlakçı sattı." veya "Evi sahibi sattı." gibi bir cevap ararız. Bu soru, edilgen çatılı cümledeki asıl özneyi (örtülü özneyi) bulmak için sorulması gereken doğru sorudur.
- C) Ne zaman satıldı?
Bu soru, "geçen yıl" cevabını verir. "Geçen yıl" ise cümlenin zaman zarfıdır. Örtülü özneyi bulmamızı sağlamaz.
- D) Nasıl satıldı?
Bu soru, evin satılma biçimini (örneğin, "hızlıca satıldı", "uygun fiyata satıldı" gibi) sorar. Bu da cümlenin durum zarfıdır. Örtülü özneyi bulmamızı sağlamaz.
Gördüğünüz gibi, edilgen çatılı bir cümlede eylemi yapanı (örtülü özneyi) bulmak için, eylemi gerçekleştiren "kim" veya "ne" sorusunu sormamız gerekir. Bu durumda "Kim sattı?" sorusu bizi doğru cevaba götürür.
Cevap B seçeneğidir.
