Hangi cümlede nesne, bir isim tamlamasından oluşmaktadır?
A) Kitabın kapağını çok beğendim.
B) O, dün okula gitmemiş.
C) Yağmur yağınca her yer ıslandı.
D) Çalışkan öğrenciler ödüllendirildi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, bir cümlenin nesnesinin (düz tümlecinin) bir isim tamlamasından oluşup oluşmadığını bulmamız isteniyor. Haydi, adım adım ilerleyelim ve bu önemli dil bilgisi konusunu birlikte pekiştirelim.
- Nesne (Düz Tümleç) Nedir?
Nesne, cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlığı veya kavramı karşılayan ögedir. Yükleme sorulan "ne?" (belirtisiz nesne için) veya "neyi?", "kimi?" (belirtili nesne için) sorularıyla bulunur.
- İsim Tamlaması Nedir?
İsim tamlaması, en az iki ismin bir araya gelerek anlamca birbirini tamamlamasıyla oluşan söz öbeğidir. "Belirtili isim tamlaması" (örn: evin kapısı), "belirtisiz isim tamlaması" (örn: okul çantası) ve "zincirleme isim tamlaması" (örn: okul çantasının rengi) gibi çeşitleri vardır.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitabın kapağını çok beğendim.
- Yüklem: "beğendim" (Ben beğendim.)
- Nesneyi bulmak için yükleme "Neyi beğendim?" sorusunu soruyoruz.
- Cevap: "Kitabın kapağını".
- Şimdi "Kitabın kapağı" söz öbeğini inceleyelim: "Kitabın" (tamlayan) ve "kapağı" (tamlanan) kelimeleri bir araya gelerek bir belirtili isim tamlaması oluşturmuştur. "Kitabın" kelimesi ilgi eki (-ın) almış, "kapağı" kelimesi ise iyelik eki (-ı) almıştır.
- Bu cümlede nesne, bir isim tamlamasından oluşmaktadır.
- B) O, dün okula gitmemiş.
- Yüklem: "gitmemiş".
- Bu cümlede yükleme "ne?" veya "neyi?", "kimi?" sorularını sorduğumuzda bir nesne cevabı alamayız. "Okula" kelimesi yer tamlayıcısıdır (dolaylı tümleç). "Gitmek" fiili geçişsiz bir fiil olduğu için nesne almaz.
- C) Yağmur yağınca her yer ıslandı.
- Yüklem: "ıslandı".
- "Islanmak" fiili de geçişsiz bir fiildir, yani nesne almaz. "Her yer" bu cümlenin öznesidir.
- D) Çalışkan öğrenciler ödüllendirildi.
- Yüklem: "ödüllendirildi".
- Bu fiil edilgen çatılıdır (başkası tarafından ödüllendirildi anlamı taşır). Edilgen çatılı fiillerin olduğu cümlelerde nesne bulunmaz. Cümlenin öznesi olan "Çalışkan öğrenciler" söz öbeği ise bir sıfat tamlamasıdır ("nasıl öğrenciler?" sorusuna "çalışkan" cevabını verir).
Gördüğümüz gibi, sadece A seçeneğindeki cümlede yüklemin nesnesi bir isim tamlamasından oluşmaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
