Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne, sıfat tamlamasından oluşmaktadır?
A) Eski arkadaşını görmek onu mutlu etti.
B) Okulun bahçesi çok güzel.
C) Yarın sınav var.
D) Koşarak geldi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden, nesnenin bir sıfat tamlamasından oluştuğu cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "nesne" ve "sıfat tamlaması" kavramlarını hatırlayalım:
- Nesne: Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlıktır. Yükleme sorulan "neyi?", "kimi?" sorularına cevap verir.
- Sıfat Tamlaması: Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten sıfatlarla kurulan söz öbeğidir. Örneğin: "güzel ev", "kırmızı araba", "üç elma".
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Eski arkadaşını görmek onu mutlu etti.
- Bu cümlede ana yüklem "mutlu etti"dir.
- "Mutlu eden ne?" diye sorduğumuzda "Eski arkadaşını görmek" cevabını alırız. Bu, cümlenin öznesidir.
- "Kimi mutlu etti?" diye sorduğumuzda "onu" cevabını alırız. Bu, cümlenin ana nesnesidir ve bir zamirdir.
- Ancak, özne konumundaki "Eski arkadaşını görmek" ifadesinin içine baktığımızda, "görmek" bir fiilimsidir (isim-fiil).
- Bu fiilimsinin nesnesi "Eski arkadaşını"dır.
- "Eski arkadaş" ifadesi, "eski" (sıfat) ve "arkadaş" (isim) kelimelerinden oluştuğu için bir sıfat tamlamasıdır. "-ını" eki, bu sıfat tamlamasının belirtme halini alarak nesne görevinde kullanıldığını gösterir.
- Dolayısıyla, bu cümlede bir nesne (fiilimsinin nesnesi) sıfat tamlamasından oluşmaktadır.
- B) Okulun bahçesi çok güzel.
- Bu cümlede yüklem "güzel" (ek fiille birlikte "güzeldir" şeklinde düşünülebilir) sözcüğüdür.
- "Ne güzel?" diye sorduğumuzda "Okulun bahçesi" cevabını alırız. Bu, cümlenin öznesidir ve bir belirtili isim tamlamasıdır.
- Bu cümlede nesne bulunmamaktadır.
- C) Yarın sınav var.
- Bu cümlede yüklem "var"dır.
- "Ne var?" diye sorduğumuzda "sınav" cevabını alırız. Bu, cümlenin öznesidir.
- "Yarın" kelimesi ise zaman zarfıdır.
- Bu cümlede nesne bulunmamaktadır.
- D) Koşarak geldi.
- Bu cümlede yüklem "geldi"dir.
- "Kim geldi?" diye sorduğumuzda gizli özne olan "o" cevabını alırız.
- "Nasıl geldi?" diye sorduğumuzda "Koşarak" cevabını alırız. Bu, durum zarfıdır.
- Bu cümlede nesne bulunmamaktadır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A seçeneğindeki "Eski arkadaşını" ifadesinin, bir fiilimsinin nesnesi olduğunu ve "eski arkadaş" sıfat tamlamasından oluştuğunu görmekteyiz.
Cevap A seçeneğidir.
