Kanda taşınan toplam karbondioksitin yaklaşık %70'i hangi formda taşınmaktadır?
A) Plazmada fiziksel çözünmüş halde
B) Karbaminohemoglobin olarak
C) Bikarbonat iyonları şeklinde
D) Karbonik asit olarak
Vücudumuzda hücreler tarafından üretilen karbondioksit (CO2), akciğerlere taşınarak dışarı atılır. Bu taşıma işlemi kanımızda farklı şekillerde gerçekleşir. Şimdi bu taşıma yöntemlerini ve oranlarını inceleyelim:
- A) Plazmada fiziksel çözünmüş halde: Karbondioksitin yaklaşık %5-10'u doğrudan kan plazmasında çözünmüş gaz halinde taşınır. Bu oran, karbondioksitin kan plazmasındaki kısmi basıncına bağlıdır.
- B) Karbaminohemoglobin olarak: Karbondioksitin yaklaşık %20-25'i, alyuvarlardaki hemoglobin molekülüne bağlanarak taşınır. Bu bağlanma, hemoglobinin amino gruplarına gerçekleşir ve karbaminohemoglobin adı verilen bir bileşik oluşturur. Oksijenin bağlandığı demir atomlarına değil, protein kısmına bağlanır.
- C) Bikarbonat iyonları şeklinde: Bu, karbondioksitin kanda taşınmasındaki en önemli ve en büyük orana sahip yoldur. Karbondioksitin yaklaşık %70'i bu şekilde taşınır. Süreç şu adımlarla gerçekleşir:
- Karbondioksit, dokulardan alyuvarların içine girer.
- Alyuvarların içinde, karbonik anhidraz enzimi yardımıyla su ($H_2O$) ile birleşerek karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur.
- Karbonik asit ($H_2CO_3$) çok kararsızdır ve hemen hidrojen iyonu ($H^+$) ile bikarbonat iyonu ($HCO_3^-$) şeklinde ayrışır.
- Oluşan bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$), alyuvardan plazmaya geçer ve plazmada taşınır. Bu sırada, alyuvarın elektriksel dengesini korumak için klor iyonları ($Cl^-$) plazmadan alyuvarın içine girer (klor kayması).
- Hidrojen iyonları ($H^+$) ise hemoglobin tarafından tamponlanır, böylece kanın pH'ı korunur.
- D) Karbonik asit olarak: Karbonik asit ($H_2CO_3$), karbondioksitin bikarbonat iyonlarına dönüşmeden önceki ara ürünüdür. Ancak, çok kararsız olduğu için kanda büyük oranda bu formda taşınmaz; hızla bikarbonat iyonlarına ayrışır. Dolayısıyla, doğrudan bir taşıma formu olarak kabul edilmez.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, kanda taşınan toplam karbondioksitin yaklaşık %70'i bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınmaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
