Hemoglobinin karbondioksit taşınmasındaki rolü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Hemoglobinin amino gruplarıyla bağlanır
B) Taşınan toplam CO₂'nin %20-25'ini oluşturur
C) Oksihemoglobin varken daha az CO₂ bağlanır
D) Karbaminohemoglobin oluşumu geri dönüşümsüzdür
Karbondioksit (CO₂) taşınması, vücudumuzdaki metabolik atık ürünlerden biri olan CO₂'nin dokulardan akciğerlere taşınarak dışarı atılmasını sağlayan hayati bir süreçtir. Bu süreçte hemoglobin önemli bir rol oynar. Şimdi, hemoglobinin CO₂ taşınmasındaki rolüyle ilgili verilen seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Hemoglobinin amino gruplarıyla bağlanır: Bu ifade doğrudur. Karbondioksit, hemoglobin molekülünün globin zincirlerindeki N-terminal amino gruplarına ($-\text{NH}_2$) bağlanarak karbaminohemoglobin ($ \text{HbCO}_2 $) oluşturur. Bu bağ, oksijenin bağlandığı demir atomuna değil, protein kısmına gerçekleşir.
- B) Taşınan toplam CO₂'nin %20-25'ini oluşturur: Bu ifade doğrudur. Kanda taşınan toplam karbondioksitin yaklaşık %70'i bikarbonat iyonları ($ \text{HCO}_3^- $) şeklinde, %5-10'u plazmada çözünmüş halde ve geri kalan %20-25'i ise hemoglobinle (karbaminohemoglobin olarak) taşınır.
- C) Oksihemoglobin varken daha az CO₂ bağlanır: Bu ifade doğrudur. Bu duruma "Haldane Etkisi" denir. Oksijenin hemoglobine bağlanması (oksihemoglobin oluşumu), hemoglobinin karbondioksit ve hidrojen iyonlarına olan afinitesini azaltır. Yani, dokularda oksijen azaldığında hemoglobin CO₂'ye daha kolay bağlanırken, akciğerlerde oksijen bol olduğunda hemoglobin CO₂'yi bırakır. Dolayısıyla, oksihemoglobinin varlığı CO₂ bağlanmasını azaltır.
- D) Karbaminohemoglobin oluşumu geri dönüşümsüzdür: Bu ifade yanlıştır. Karbaminohemoglobin oluşumu geri dönüşümlü bir süreçtir. Dokularda, yüksek CO₂ konsantrasyonu ve düşük oksijen seviyesi nedeniyle CO₂ hemoglobine bağlanır. Akciğerlerde ise, yüksek oksijen konsantrasyonu ve düşük CO₂ konsantrasyonu nedeniyle CO₂ hemoglobinden ayrılarak alveollere geçer ve solunumla dışarı atılır. Eğer bu süreç geri dönüşümsüz olsaydı, vücut CO₂'yi akciğerlerden atamazdı.
Yukarıdaki açıklamalara göre, yanlış olan ifade D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
