Ahmet, bisiklet sürmeyi çocukken öğrenmiş ve uzun yıllar bisiklet kullanmamış olmasına rağmen tekrar denediğinde rahatlıkla sürebilmiştir.
Bu durum öğrenme psikolojisinde hangi tür belleğin varlığına işaret eder?
A) Duyusal bellek
B) Kısa süreli bellek
C) İşleyen bellek
D) Örtük bellek
Ahmet'in bisiklet sürme deneyimi, insan belleğinin ne kadar şaşırtıcı ve karmaşık olduğunu gösteren harika bir örnektir. Şimdi bu durumu öğrenme psikolojisi açısından adım adım inceleyelim:
-
Soruyu Anlayalım: Ahmet, çocukken öğrendiği bir beceriyi (bisiklet sürmek) uzun yıllar kullanmamasına rağmen tekrar denediğinde rahatlıkla yapabilmiştir. Bu durum, beynimizin bazı bilgileri ve özellikle becerileri, bilinçli bir hatırlama çabası gerektirmeden, çok uzun süreler boyunca saklayabildiğini gösterir.
-
Bellek Türlerini İnceleyelim: İnsan belleği, bilginin depolanma ve geri çağrılma şekillerine göre farklı türlere ayrılır.
-
A) Duyusal bellek: Bu bellek türü, duyularımız aracılığıyla gelen bilgiyi (gördüğümüz bir görüntü, duyduğumuz bir ses) çok kısa bir süre (genellikle saniyeden az) tutar. Amacı, beynin bu bilgiyi işleyip işlemeyeceğine karar vermesidir. Ahmet'in uzun yıllar sonra bisiklet sürmesi bu tür bir bellekle açıklanamaz, çünkü duyusal bellek çok geçicidir.
-
B) Kısa süreli bellek: Bu bellek, bilgiyi kısa bir süre (genellikle 20-30 saniye) ve sınırlı bir kapasitede tutar. Örneğin, bir telefon numarasını çevirene kadar aklınızda tutmak kısa süreli belleğe örnektir. Bisiklet sürme gibi kalıcı bir becerinin depolandığı yer değildir.
-
C) İşleyen bellek (Çalışma belleği): Kısa süreli belleğin daha aktif ve dinamik bir versiyonudur. Bilgiyi sadece tutmakla kalmaz, aynı zamanda onun üzerinde işlem yaparız. Örneğin, zihinden matematik problemi çözmek veya bir cümleyi anlamak için kelimeleri bir araya getirmek işleyen belleğin görevidir. Bisiklet sürme becerisinin kendisi, işleyen bellekte değil, daha kalıcı bir depoda saklanır; ancak bisiklet sürerken dengeyi koruma gibi anlık işlemler işleyen bellek tarafından yönetilir.
-
D) Örtük bellek (Implicit bellek veya Bildirimsel Olmayan bellek): İşte doğru cevabımız burada! Örtük bellek, bilinçli bir hatırlama çabası gerektirmeyen, genellikle beceriler, alışkanlıklar ve koşullanmalarla ilgili olan bellek türüdür. Bisiklet sürmek, yüzmek, enstrüman çalmak gibi motor beceriler "prosedürel bellek" adı verilen örtük belleğin bir alt türü tarafından depolanır. Ahmet'in durumu tam olarak buna uyar: Bisiklet sürme becerisi, yıllar geçse de bilinçli olarak "nasıl yapıldığını" düşünmeden, otomatik olarak geri çağrılabilen bir prosedürel bilgidir. Bu tür bellek, genellikle "kas hafızası" olarak da adlandırılır ve oldukça dayanıklıdır, kolay kolay unutulmaz.
Bu nedenle, Ahmet'in bisiklet sürme becerisini uzun yıllar sonra bile rahatlıkla sergileyebilmesi, öğrenme psikolojisinde örtük belleğin varlığına işaret eder.
Cevap D seçeneğidir.
