Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyerek doğru cevaba ulaşalım. Soruda verilen senaryo, psikolojideki temel öğrenme türlerinden birine işaret etmektedir.
- Soruyu Anlayalım: Bir kişi, trafik kazası geçirdiği yoldan her geçtiğinde kaygı duyuyor ve kalp atışları hızlanıyor. Bu durum, kişinin yaşadığı olumsuz bir deneyim (kaza) ile o deneyimin geçtiği yer (yol) arasında bir bağ kurduğunu gösteriyor.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Edimsel koşullanma: Bu öğrenme türü, bir davranışın sonuçları (ödül veya ceza) tarafından şekillendirilmesidir. Yani, kişi bir davranış yapar ve o davranışın sonucuna göre o davranışı tekrarlar veya tekrarlamaz. Sorudaki kaygı ve kalp atışı hızlanması, kişinin isteyerek yaptığı bir davranış değil, otomatik bir tepkidir. Bu nedenle edimsel koşullanma doğru değildir.
- B) Klasik koşullanma: Bu öğrenme türü, başlangıçta nötr olan bir uyarıcının, doğal bir tepkiyi tetikleyen başka bir uyarıcı ile tekrar tekrar eşleştirilmesi sonucu, nötr uyarıcının da tek başına aynı tepkiyi tetlemesi durumudur. Sorudaki senaryoyu klasik koşullanma prensipleriyle açıklayabiliriz:
- Koşulsuz Uyarıcı (KU): Trafik kazası (doğal olarak kaygı ve korku yaratır).
- Koşulsuz Tepki (KT): Kazaya bağlı olarak hissedilen kaygı ve kalp atışlarının hızlanması (doğal tepki).
- Nötr Uyarıcı (NU) / Koşullu Uyarıcı (KU): Kaza öncesinde "yol" nötr bir uyarıcıyken, kaza ile eşleştiği için artık koşullu uyarıcı haline gelmiştir.
- Koşullu Tepki (KT): Kişinin kazanın geçtiği yoldan her geçtiğinde hissettiği kaygı ve kalp atışlarının hızlanması (artık sadece yola verilen öğrenilmiş tepki).
Bu tanım ve örnek, sorudaki durumu tam olarak açıklamaktadır.
- C) Bilişsel öğrenme: Bu öğrenme türü, problem çözme, içgörü, anlama ve düşünme gibi zihinsel süreçleri içerir. Kişinin yaşadığı durum daha çok otomatik, fizyolojik bir tepki olduğu için bilişsel öğrenme bu durumun ana açıklaması değildir.
- D) Sosyal öğrenme: Bu öğrenme türü, başkalarını gözlemleyerek veya taklit ederek öğrenmeyi ifade eder. Sorudaki kişi, bu kaygıyı doğrudan kendi yaşadığı deneyim sonucunda öğrenmiştir, başkasını gözlemleyerek değil. Bu nedenle sosyal öğrenme doğru değildir.
- Sonuç: Kişinin trafik kazası geçirdiği yoldan her geçtiğinde kaygı duyması ve kalp atışlarının hızlanması, bir zamanlar nötr olan bir uyarıcının (yol), olumsuz bir deneyim (kaza) ile eşleşmesi sonucu öğrenilmiş bir tepki haline gelmesidir. Bu durum, klasik koşullanmanın tipik bir örneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
