Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkçe'nin önemli kurallarından biri olan "Büyük Ünlü Uyumu"na uymayan ekleri bulmamız isteniyor. Haydi adım adım bu kuralı hatırlayalım ve cümlemizi inceleyelim.
- 1. Büyük Ünlü Uyumu Nedir?
- Türkçede bir kelime ya hep kalın ünlülerle (a, ı, o, u) ya da hep ince ünlülerle (e, i, ö, ü) devam eder.
- Ekler de genellikle kendilerinden önceki hecenin son ünlüsüne uyum sağlar. Örneğin, "ev" (ince ünlü) kelimesine gelen ek "-de" (ince ünlü) olurken, "oda" (kalın ünlü) kelimesine gelen ek "-da" (kalın ünlü) olur.
- 2. Büyük Ünlü Uyumu'na Uymayan Ekler:
- Türkçede bazı ekler, kelimenin son ünlüsüne bakılmaksızın her zaman aynı şekilde yazılır ve bu nedenle Büyük Ünlü Uyumu'nu bozarlar. Bu eklerden bazıları şunlardır:
- -ki (ilgi eki veya sıfat yapan -ki): Her zaman "ki" şeklinde yazılır. (Örnek: evdeki, yoldaki)
- -ken (zarf fiil eki): Her zaman "ken" şeklinde yazılır. (Örnek: gelirken, bakarken)
- -yor (şimdiki zaman eki): Her zaman "yor" şeklinde yazılır. (Örnek: geliyor, bakıyor)
- -mtırak (renk bildiren ek): Her zaman "mtırak" şeklinde yazılır. (Örnek: yeşilimtırak)
- -daş / -taş (meslektaş, arkadaş gibi): Bu ekler uyuma uyar gibi görünse de, bazı kelimelerde uyumu bozar.
- 3. Cümlemizi İnceleyelim:
- "Yarınki toplantı için hazırlık yaparken telefonum çaldı." cümlesindeki ekleri ve uyumlarını kontrol edelim:
- "Yarınki": "Yarın" kelimesinin son ünlüsü "ı" (kalın ünlü). "-ki" eki ise "i" (ince ünlü) içerir. "ı" ve "i" farklı türde ünlüler olduğu için "-ki" eki Büyük Ünlü Uyumu'na uymaz.
- "yaparken": "yapar" kelimesinin son ünlüsü "a" (kalın ünlü). "-ken" eki ise "e" (ince ünlü) içerir. "a" ve "e" farklı türde ünlüler olduğu için "-ken" eki Büyük Ünlü Uyumu'na uymaz.
- Diğer kelimelerdeki ekleri de kontrol edelim:
- "telefonum": "telefon" kelimesi zaten kendi içinde Büyük Ünlü Uyumu'na uymaz (e-o). "-um" eki (u) "o"ya uyar. Ancak bizden eklerin uyumu isteniyor.
- "çaldı": "çal" kelimesinin son ünlüsü "a" (kalın ünlü). "-dı" eki "ı" (kalın ünlü) içerir. "a" ve "ı" aynı türde ünlüler olduğu için "-dı" eki Büyük Ünlü Uyumu'na uyar.
- 4. Sonuç:
- Cümlemizde Büyük Ünlü Uyumu'na uymayan ekler "-ki" ve "-ken" ekleridir.
- Şimdi seçeneklere bakalım:
- A) -ki ve -ken: Bu bizim bulduğumuz eklerdir.
- B) -yor ve -ki: Cümlede "-yor" eki bulunmamaktadır.
- C) sadece -ken: "-ki" eki de uyuma uymamaktadır.
- D) sadece -ki: "-ken" eki de uyuma uymamaktadır.
Bu durumda doğru seçenek A'dır.
Cevap A seçeneğidir.
