Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçenin önemli ses özelliklerinden biri olan "Büyük Ünlü Uyumu" kuralına uymayan eki bulmamız isteniyor. Haydi, bu kuralı hatırlayarak ve atasözündeki ekleri tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım.
- Büyük Ünlü Uyumu Nedir?
- Türkçede bir kelimenin ilk hecesindeki ünlü harf kalın (a, ı, o, u) ise, sonraki hecelerdeki ünlüler de kalın olur. Eğer ilk hecedeki ünlü harf ince (e, i, ö, ü) ise, sonraki hecelerdeki ünlüler de ince olur. Ekler de bu kurala uymak zorundadır. Ancak bazı ekler bu kuralın istisnasıdır.
Şimdi atasözündeki kelimeleri ve ekleri inceleyelim:
- A) -de eki: "Evdeki" kelimesindeki "-de" ekini inceleyelim.
- "Ev" kelimesinin son ünlüsü 'e' (ince)dir.
- "-de" ekinin ünlüsü 'e' (ince)dir.
- 'e' ve 'e' ünlüleri birbiriyle uyumludur (ince-ince). Bu ek büyük ünlü uyumuna uyar.
- B) -ki eki: "Evdeki" kelimesindeki "-ki" ekini inceleyelim.
- "Evde" kelimesinin son ünlüsü 'e' (ince)dir.
- "-ki" ekinin ünlüsü 'i' (ince)dir.
- İlk bakışta 'e' ve 'i' ünlüleri birbiriyle uyumlu gibi görünse de (ince-ince), "-ki" eki Türkçedeki büyük ünlü uyumuna uymayan istisna eklerden biridir. Bu ek, kendinden önceki kelimenin son ünlüsü kalın olsa bile (örneğin "Okuldaki" kelimesinde 'u' kalın iken ek yine "-ki" olarak kalır), şekil değiştirmez. Yani, bu ek her zaman "-ki" şeklinde kalır ve büyük ünlü uyumu kuralına göre değişmez. Bu özelliği nedeniyle uyuma uymayan bir ek olarak kabul edilir.
- C) -ya eki: "Çarşıya" kelimesindeki "-ya" ekini inceleyelim.
- "Çarşı" kelimesinin son ünlüsü 'ı' (kalın)dır.
- "-ya" ekinin ünlüsü 'a' (kalın)dır.
- 'ı' ve 'a' ünlüleri birbiriyle uyumludur (kalın-kalın). Bu ek büyük ünlü uyumuna uyar.
- D) -maz eki: "Uymaz" kelimesindeki "-maz" ekini inceleyelim.
- "Uy" kelimesinin son ünlüsü 'u' (kalın)dır.
- "-maz" ekinin ünlüsü 'a' (kalın)dır.
- 'u' ve 'a' ünlüleri birbiriyle uyumludur (kalın-kalın). Bu ek büyük ünlü uyumuna uyar.
Gördüğümüz gibi, "-ki" eki, yapısı gereği büyük ünlü uyumuna uymayan, istisna bir ektir. Diğer ekler ise kendinden önceki ünlüye uyum sağlamıştır.
Cevap B seçeneğidir.
