Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "nesne eksikliğinden" kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Arkadaşımı aradım ve buluşmak için sözleştik.
B) Kitabı okudum ve çok beğendim.
C) Eve geldi, yemek yedi ve uyudu.
D) Şarkıyı dinledi ve çok etkilendi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle "nesne eksikliği" konusunu ele alacağız. Nesne eksikliği, bir cümlede yüklemin gerektirdiği nesnenin bulunmaması veya ortak kullanılan nesnenin diğer yüklemler için uygun olmaması durumudur. Bu durum, cümlede anlam karışıklığına veya anlatım bozukluğuna yol açar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Arkadaşımı aradım ve buluşmak için sözleştik.
- "Aradım" fiilinin nesnesi "arkadaşımı"dır (belirtili nesne).
- "Sözleştik" fiili nesne almaz, "kiminle sözleşmek" şeklinde kullanılır. Bu cümlede bir nesne eksikliği yoktur.
- B) Kitabı okudum ve çok beğendim.
- "Okudum" fiilinin nesnesi "kitabı"dır.
- "Beğendim" fiilinin nesnesi de yine "kitabı"dır. Yani "(kitabı) çok beğendim" şeklinde ortak bir nesne kullanılmıştır ve bu kullanım doğrudur. Nesne eksikliği yoktur.
- C) Eve geldi, yemek yedi ve uyudu.
- "Geldi" fiili nesne almaz ("eve" yer tamlayıcısıdır).
- "Yedi" fiilinin nesnesi "yemek"tir (belirtisiz nesne).
- "Uyudu" fiili nesne almaz. Bu cümlede de bir anlatım bozukluğu yoktur.
- D) Şarkıyı dinledi ve çok etkilendi.
- "Dinledi" fiili "şarkıyı" nesnesini almıştır (belirtili nesne).
- Ancak "etkilendi" fiili nesne almaz. "Neyden etkilendi?" sorusuna cevap veren bir dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) gerektirir. Yani "şarkıdan" şeklinde olması gerekir.
- Cümleyi doğru kurmak için "Şarkıyı dinledi ve (şarkıdan) çok etkilendi." dememiz gerekirdi.
- Burada "etkilendi" fiilinin gerektirdiği "şarkıdan" (dolaylı tümleç) ifadesi eksiktir. Eğer "şarkıyı" kelimesini "etkilendi" fiilinin de nesnesi gibi düşünürsek, "şarkıyı etkilendi" gibi anlamsız bir yapı ortaya çıkar. Bu durum, bir tümleç eksikliğidir ve genellikle anlatım bozukluğu sorularında "nesne eksikliği" başlığı altında değerlendirilebilir çünkü cümlenin ikinci yüklemi için gerekli olan tamamlayıcı (tümleç) eksiktir.
Bu nedenle, "Şarkıyı dinledi ve çok etkilendi." cümlesinde "etkilendi" fiilinin gerektirdiği dolaylı tümlecin (şarkıdan) eksik olmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır.
Cevap D seçeneğidir.
