3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi grubu, cümlenin ögeleri arasında bölünmemiştir?
A) Kitabı okuyup, hemen arkadaşına verdi.
B) Sınava çalışmak için kütüphaneye gitti.
C) Şarkı söyleyerek, dans ederek eğlendiler.
D) Yemek yedikten sonra dışarı çıktılar.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, fiilimsi grubunun cümlenin ögeleri arasında bölünmeden, tek bir öge olarak kabul edildiği cümleyi bulmamız isteniyor. Fiilimsi grubu, bir fiilimsinin (isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil) ve onunla anlamca ilgili olan kelimelerin (nesne, tümleç, zarf vb.) oluşturduğu bir kelime öbeğidir. Bu grup, cümlenin ögeleri belirlenirken bir bütün olarak ele alınmalı, kendi içinde parçalanmamalıdır.
- A) Kitabı okuyup, hemen arkadaşına verdi.
- Bu cümlede "okuyup" bir zarf fiildir. "Kitabı okuyup" ifadesi bir fiilimsi grubudur ve cümlenin zarf tümlecidir (Nasıl verdi?). "Kitabı" kelimesi "okuyup" fiilimsisinin nesnesidir.
- Ancak, bazı öğrenciler "Kitabı" kelimesini ana yüklem olan "verdi" fiilinin nesnesi olarak algılayıp, "okuyup" kelimesini ayrı bir zarf tümleci olarak düşünebilir. Bu durumda "Kitabı okuyup" fiilimsi grubu bölünmüş olur. Doğru öge ayrımı "Kitabı okuyup" (Zarf Tümleci) şeklinde olmalıdır, fakat bu tür cümlelerde yanlış ayrım yapma ihtimali yüksektir.
- B) Sınava çalışmak için kütüphaneye gitti.
- Bu cümlede "çalışmak" bir isim fiildir. "Sınava çalışmak" bir fiilimsi grubudur. "Sınava" kelimesi "çalışmak" fiilimsisinin dolaylı tümlecidir.
- "Sınava çalışmak için" ifadesi ise bir edat grubudur ve cümlenin zarf tümlecidir (Ne amaçla gitti?). Bu yapı, "Sınava çalışmak" fiilimsi grubunu "için" edatıyla birleştirerek tek ve net bir zarf tümleci oluşturur. "Sınava" kelimesini ana yüklem olan "gitti" fiilinin dolaylı tümleci olarak ayırmak anlamsız olacağından, bu grup kolay kolay bölünmez ve bir bütün olarak algılanır. Dolayısıyla fiilimsi grubu burada bölünmemiştir.
- C) Şarkı söyleyerek, dans ederek eğlendiler.
- Bu cümlede "söyleyerek" ve "ederek" zarf fiillerdir. "Şarkı söyleyerek" ve "dans ederek" birer fiilimsi grubudur. Her ikisi de cümlenin zarf tümlecidir (Nasıl eğlendiler?). "Şarkı" kelimesi "söyleyerek" fiilimsisinin, "dans" kelimesi ise "ederek" fiilimsisinin nesnesidir.
- Tıpkı A seçeneğinde olduğu gibi, "Şarkı" veya "dans" kelimelerini ana yüklemin nesnesi olarak ayırma veya fiilimsi grubunu parçalama hatası yapılabilir. Bu durumda fiilimsi grupları bölünmüş olur.
- D) Yemek yedikten sonra dışarı çıktılar.
- Bu cümlede "yedikten" bir zarf fiildir. "Yemek yedikten" ifadesi bir fiilimsi grubudur. "Yemek yedikten sonra" ifadesi ise bir edat grubudur ve cümlenin zarf tümlecidir (Ne zaman çıktılar?). "Yemek" kelimesi "yedikten" fiilimsisinin nesnesidir.
- Burada da "Yemek" kelimesini ana yüklem olan "çıktılar" fiilinin nesnesi olarak ayırma veya fiilimsi grubunu parçalama hatası yapılabilir. Bu durumda fiilimsi grubu bölünmüş olur.
Yukarıdaki açıklamalara göre, A, C ve D seçeneklerinde fiilimsi gruplarının, ana yüklemin nesnesi veya tümleci gibi algılanarak bölünme ihtimali varken, B seçeneğinde "Sınava çalışmak için" yapısı, fiilimsi grubunu net bir şekilde tek bir öge (zarf tümleci) olarak sunar ve bölünme riski en azdır.
Cevap B seçeneğidir.
