8. "Onlar dün sinemaya gittiler." cümlesinin ek fiil alarak olumsuz yapılmış hali aşağıdakilerden hangisidir?
A) Onlar dün sinemaya gitmediler.
B) Onlar dün sinemaya gitmiş değiller.
C) Onlar dün sinemaya gitmezler.
D) Onlar dün sinemaya gitmemişler.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, verilen cümlenin "ek fiil alarak" olumsuz yapılmış halini bulmamız isteniyor. Öncelikle "ek fiil"in ne olduğunu ve olumsuzlukta nasıl kullanıldığını hatırlayalım.
- Ek Fiil (İmek Fiili): Türkçede isim soylu sözcükleri yüklem yapma, basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapma ve fiillerin olumsuzluk veya soru hallerinde yardımcı olma gibi görevleri olan bir yardımcı fiildir. Ek fiilin olumsuzu "değil" kelimesiyle yapılır.
- Bir fiili ek fiil kullanarak olumsuz yapmak demek, fiilin sonuna doğrudan "-me/-ma" olumsuzluk ekini getirmek yerine, "değil" kelimesini kullanmak demektir. Bu yapı genellikle fiilin "-miş", "-yor", "-ecek" gibi çekimlerinden sonra gelir.
Şimdi cümlemizi ve seçenekleri inceleyelim:
Orijinal Cümle: "Onlar dün sinemaya gittiler." (Bu cümle, "di'li geçmiş zaman" ile çekimlenmiş, olumlu bir fiil cümlesidir.)
- A) Onlar dün sinemaya gitmediler.
- Bu seçenek, fiilin doğrudan "-me" olumsuzluk ekiyle olumsuz yapılmış halidir. Yani "git-" fiiline "-me" olumsuzluk eki ve ardından "-di" geçmiş zaman eki ile "-ler" şahıs eki getirilmiştir. Burada ek fiil (değil) kullanılmamıştır. Bu, fiilin basit zamanlı olumsuz halidir.
- B) Onlar dün sinemaya gitmiş değiller.
- Bu seçenekte, "git-" fiili önce "miş" (öğrenilen/duyulan geçmiş zaman) ekiyle çekimlenmiş ("gitmiş"), ardından ek fiilin olumsuz hali olan "değil" kelimesi ve sonuna da üçüncü çoğul şahıs eki "-ler" getirilmiştir ("değiller"). Bu yapı, "ek fiil alarak olumsuz yapma" kuralına tamamen uymaktadır. Cümlenin anlamı "Onların dün sinemaya gitmiş oldukları doğru değil" veya "Onlar dün sinemaya gitmediler (ama bu bir rapor/duyuma dayalı bir inkar)" şeklindedir.
- C) Onlar dün sinemaya gitmezler.
- Bu seçenek, fiilin geniş zamanın olumsuz halidir ("git-mez-ler"). Cümlenin zamanı ("dün") ile uyumlu değildir ve ek fiil (değil) kullanılmamıştır.
- D) Onlar dün sinemaya gitmemişler.
- Bu seçenek, fiilin öğrenilen/duyulan geçmiş zamanın ("-miş") doğrudan "-me" olumsuzluk ekiyle olumsuz yapılmış halidir ("git-me-miş-ler"). Burada da ek fiil (değil) kullanılmamıştır. Bu, fiilin basit zamanlı olumsuz halidir.
Görüldüğü gibi, "ek fiil alarak olumsuz yapılmış hali" ifadesi, fiilin olumsuzluğunun "değil" kelimesiyle sağlandığı durumu işaret eder. Bu kurala uyan tek seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
