Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin çatı özelliklerinden biri olan "oldurgan çatı" konusunu ele alacağız. Bir fiilin oldurgan çatılı olup olmadığını anlamak için öncelikle "geçişli" ve "geçişsiz" fiil kavramlarını iyi bilmemiz gerekir.
- Geçişsiz Fiil: Nesne alamayan fiillerdir. Başına "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamsız olur. (Örnek: uyumak, gülmek, koşmak)
- Geçişli Fiil: Nesne alabilen fiillerdir. Başına "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamlı olur. (Örnek: okumak, sevmek, yazmak)
- Oldurgan Çatı: Geçişsiz bir fiilin, "-t, -r, -dır (-dir, -dur, -dür, -tır, -tir, -tur, -tür)" eklerinden birini alarak geçişli hale gelmesidir. Yani, fiili yapan kişi, eylemi başkasına yaptırmış veya başka bir şeyi eyleme konu etmiştir. Kısacası, fiil "onu" alamazken, ek aldıktan sonra "onu" alabilir hale gelir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk uyudu.
- Buradaki fiil "uyudu" (uyumak) fiilidir.
- "Uyumak" fiili geçişsizdir. (Onu uyumak? - Anlamsız)
- Fiil herhangi bir oldurganlık eki almamıştır. Bu nedenle oldurgan çatılı değildir.
- B) Anne çocuğu uyuttu.
- Buradaki fiil "uyuttu" (uyutmak) fiilidir.
- Fiilin kökü "uyumak"tır ve "uyumak" geçişsiz bir fiildir. (Onu uyumak? - Anlamsız)
- "Uyumak" fiiline "-t" eki getirilerek "uyutmak" fiili türetilmiştir.
- "Uyutmak" fiili artık geçişlidir. (Onu uyutmak? - Anlamlı)
- Anne, çocuğun uyumasını sağlamıştır. Yani geçişsiz olan "uyumak" fiili, "-t" ekiyle geçişli hale getirilmiştir. Bu fiil oldurgan çatılıdır.
- C) Kuş uçtu.
- Buradaki fiil "uçtu" (uçmak) fiilidir.
- "Uçmak" fiili geçişsizdir. (Onu uçmak? - Anlamsız)
- Fiil herhangi bir oldurganlık eki almamıştır. (Oldurgan hali "uçurmak" olurdu: "Çocuk uçurtmayı uçurdu.") Bu nedenle oldurgan çatılı değildir.
- D) Yağmur durdu.
- Buradaki fiil "durdu" (durmak) fiilidir.
- "Durmak" fiili geçişsizdir. (Onu durmak? - Anlamsız)
- Fiil herhangi bir oldurganlık eki almamıştır. (Oldurgan hali "durdurmak" olurdu: "Sürücü arabayı durdurdu.") Bu nedenle oldurgan çatılı değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, geçişsiz olan "uyumak" fiilinin "-t" eki alarak geçişli hale geldiği ve bir başkasına yaptırma anlamı taşıdığı tek seçenek B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
