🎓 Fiilimsiler Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Fiilimsiler Test 1" testinde karşılaşacağınız fiilimsilerin temel tanımını, çeşitlerini ve cümle içindeki kullanımlarını sade bir dille özetlemektedir. Amacımız, konuyu hızlıca hatırlamanızı ve testte başarılı olmanızı sağlamaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler) Nedir?
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiil gibi çekimlenmeyip, cümlede isim, sıfat veya zarf görevi üstlenen sözcüklerdir. Kısacası, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek oluşurlar.
- Fiil anlamını tamamen kaybetmezler ama kip ve kişi eki almazlar.
- Cümlede yan cümle kurmaya yardımcı olurlar.
- Üç ana çeşidi vardır: İsim-fiil, Sıfat-fiil, Zarf-fiil.
💡 İpucu: Fiilimsiler, fiil soyundan gelmelerine rağmen, bir cümlede yüklem olamazlar (istisnai durumlar hariç, mesela ek fiil alarak).
📝 1. İsim-Fiiller (Mastar / Ad Eylemler)
Fiillere gelerek onları isim yapan eklerdir. Cümlede isim gibi kullanılırlar; isimlerin alabildiği tüm ekleri (hal ekleri, iyelik ekleri vb.) alabilirler.
- Ekleri: -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek.
- Örnekler:
- Okuma alışkanlığı çok önemlidir.
- Onun gülüşü içimi ısıttı.
- Burada beklemek beni yordu.
⚠️ Dikkat: Bazı isim-fiiller zamanla fiil özelliğini kaybederek kalıcı isim (ad) olabilir. Bu durumda artık fiilimsi sayılmazlar.
- Örnek: "Dondurma" kelimesi, dondurma eylemini değil, yiyecek olan nesneyi ifade ederse kalıcı isimdir. (Annem dondurma aldı. ➡️ Kalıcı isim) (Kapıyı dondurma eylemi zorlaştırdı. ➡️ İsim-fiil)
📝 2. Sıfat-Fiiller (Ortaç / Ad Eylemler)
Fiillere gelerek onları sıfat yapan eklerdir. Bir ismi niteleyerek veya belirterek sıfat görevi üstlenirler. Bazen niteledikleri isim düştüğünde adlaşmış sıfat-fiil olurlar.
- Ekleri (Anası mezar dikecekmiş): -an / -en, -ası / -esi, -mez / -maz, -ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür / -r, -dik / -dık / -duk / -dük / -tık / -tik / -tuk / -tük, -ecek / -acak, -miş / -mış / -muş / -müş.
- Örnekler:
- Koşan adam yorgundu. (Hangi adam? Koşan adam.)
- Gezilecek yerler listesi hazırladık. (Nasıl yerler? Gezilecek yerler.)
- Çalışmış öğrenci sınavı kazandı. (Nasıl öğrenci? Çalışmış öğrenci.)
⚠️ Dikkat: Sıfat-fiil ekleri (-mez, -ar, -ecek, -miş) aynı zamanda çekimli fiillerde kip eki olarak da kullanılabilir. Cümledeki anlamına ve yüklem olup olmadığına dikkat edin.
- Örnek: "Gelecek" kelimesi:
- Gelecek yıl tatil yapacağım. (Sıfat-fiil: Hangi yıl? Gelecek yıl.)
- Yarın bize gelecek. (Çekimli fiil: Yüklem.)
💡 İpucu: Bir sıfat-fiilin nitelediği isim düşerse, o sıfat-fiil adlaşır. Örneğin, "Yaralı adamı hastaneye götürdüler." cümlesindeki "yaralı adam" yerine "Yaralıyı hastaneye götürdüler." dendiğinde "yaralı" adlaşmış sıfat-fiil olur.
📝 3. Zarf-Fiiller (Bağ Eylem / Ulaç)
Fiillere gelerek onları zarf yapan eklerdir. Cümlede durum veya zaman belirterek fiilleri veya fiilimsileri nitelerler.
- Ekleri: -ip / -ıp / -up / -üp, -arak / -erek, -ken, -alı / -eli, -madan / -meden, -dığında / -diğinde / -duğunda / -düğünde, -r...-mez / -r...-maz, -dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe, -ınca / -ince / -unca / -ünce, -asıya / -esiye, -casına / -cesine, -mek üzere, -e...-e / -a...-a, -meksizin / -maksızın vb. (Çok sayıda zarf-fiil eki bulunur.)
- Örnekler:
- Gülerek yanıma geldi. (Nasıl geldi? Gülerek.)
- Ders çalışırken uyuyakalmışım. (Ne zaman uyuyakalmışım? Ders çalışırken.)
- Koşar koşmaz düştü. (Ne zaman düştü? Koşar koşmaz.)
- Soruları çözdükçe rahatlıyorum. (Ne kadar rahatlıyorum? Çözdükçe.)
💡 İpucu: Zarf-fiiller genellikle "nasıl?" veya "ne zaman?" sorularına cevap verirler ve cümlede genellikle zarf tümleci olarak görev yaparlar.
🎓 Genel Tekrar ve Test İpuçları
Fiilimsiler konusunu çözerken şu noktalara dikkat etmek, doğru cevaba ulaşmanızı kolaylaştıracaktır:
- Bir kelimenin fiilimsi olup olmadığını anlamak için olumsuzluk eki (-ma/-me) getirip getiremediğine bakın. Eğer getirebiliyorsa fiilimsidir. (Örn: okuma -> okumama, koşarak -> koşmayarak)
- Kalıcı isim mi, fiilimsi mi ayrımına dikkat edin. Kalıcı isimler artık bir eylemi değil, bir varlığı veya kavramı karşılar.
- Sıfat-fiil eklerinin çekimli fiil ekleriyle karışmamasına özen gösterin. Kelimenin cümledeki görevini (yüklem mi, sıfat mı?) belirleyin.
- Zarf-fiillerin fiili veya başka bir fiilimsiyi zaman ya da durum yönünden tamamladığını unutmayın.
Unutmayın, bol bol örnek incelemek ve pratik yapmak konuyu pekiştirmenin en iyi yoludur. Başarılar dileriz!
