Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne gizlidir?
A) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
B) Yarın okula gideceğim.
C) Kitap masanın üzerinde duruyor.
D) Kuşlar ağaçta ötüyor.
E) Annem yemek pişiriyor.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, cümlelerdeki özneleri bulmayı ve özellikle "gizli özne" kavramını anlamayı öğreneceğiz. Özne, cümlede bildirilen işi yapan veya durumu üzerinde taşıyan varlıktır. Gizli özne ise cümlede açıkça yazılmayan, ancak yüklemin çekiminden anlaşılan öznedir.
- Öncelikle, bir cümlenin öznesini bulmak için yükleme (fiile) "kim?" veya "ne?" sorularını sorarız.
- Eğer bu soruların cevabı cümlede açıkça yazılıyorsa, o bir açık öznedir.
- Eğer bu soruların cevabı cümlede yazılı değil de, yüklemin sonundaki şahıs ekinden (örneğin -m, -n, -k, -niz, -ler) anlaşılıyorsa, o bir gizli öznedir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
- Yüklem: "başarılı oldu".
- "Kim başarılı oldu?" diye sorduğumuzda cevabı "Öğrenciler"dir. "Öğrenciler" kelimesi cümlede açıkça yazılı olduğu için bu bir açık öznedir.
- B) Yarın okula gideceğim.
- Yüklem: "gideceğim".
- "Kim gidecek?" diye sorduğumuzda, yüklemdeki "-m" ekinden bu işi yapanın "Ben" olduğunu anlarız. Ancak "Ben" kelimesi cümlede açıkça yazılmamıştır. Bu nedenle "Ben" burada gizli öznedir.
- C) Kitap masanın üzerinde duruyor.
- Yüklem: "duruyor".
- "Ne duruyor?" diye sorduğumuzda cevabı "Kitap"tır. "Kitap" kelimesi cümlede açıkça yazılı olduğu için bu bir açık öznedir.
- D) Kuşlar ağaçta ötüyor.
- Yüklem: "ötüyor".
- "Kim ötüyor?" diye sorduğumuzda cevabı "Kuşlar"dır. "Kuşlar" kelimesi cümlede açıkça yazılı olduğu için bu bir açık öznedir.
- E) Annem yemek pişiriyor.
- Yüklem: "pişiriyor".
- "Kim pişiriyor?" diye sorduğumuzda cevabı "Annem"dir. "Annem" kelimesi cümlede açıkça yazılı olduğu için bu bir açık öznedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "Yarın okula gideceğim." cümlesinde öznenin (Ben) açıkça yazılmadığını, ancak yüklemin çekiminden anlaşıldığını görüyoruz. Bu nedenle özne bu cümlede gizlidir.
Cevap B seçeneğidir.
