Adlaşmış sıfat Test 1

'İyilik yapan iyilik bulur.' cümlesinde adlaşmış sıfat hangisidir?

A) iyilik
B) yapan
C) iyilik
D) bulur

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, Türkçenin önemli konularından biri olan "adlaşmış sıfat" kavramını inceleyeceğiz. Bir kelimenin adlaşmış sıfat olup olmadığını anlamak için öncelikle sıfatın ne olduğunu ve nasıl adlaştığını bilmemiz gerekiyor.

• Adlaşmış Sıfat Nedir?

  Adlaşmış sıfat, aslında bir ismi niteleyen veya belirten bir sıfatın, nitelediği veya belirttiği isim düşürüldüğünde, o ismin yerine geçerek isim gibi kullanılmasıdır. Genellikle sıfat-fiiller (ortaçlar) bu şekilde adlaşır. Yani, "sıfat + isim" yapısındaki isim atılır ve sıfat, ismin görevini üstlenir.

• Cümleyi İnceleyelim: 'İyilik yapan iyilik bulur.'

  Şimdi cümlemizdeki kelimeleri tek tek ele alalım ve hangisinin adlaşmış sıfat olabileceğini düşünelim.

  • A) iyilik: Bu kelime bir isimdir. Bir varlığı veya kavramı karşılar. Sıfat değildir, dolayısıyla adlaşmış sıfat da olamaz.
  • B) yapan: Bu kelime "yapmak" fiilinden türemiş bir sıfat-fiildir (-an/-en eki almıştır). Normalde bir ismi nitelemesi beklenir, örneğin "iyilik yapan insan", "iyilik yapan kişi". Ancak cümlede "yapan" kelimesinden sonra nitelediği bir isim (insan, kişi vb.) gelmemiştir. "Yapan" kelimesi, düşen bu ismin yerini alarak "iyilik yapan kimse" anlamında kullanılmıştır. Bu durumda "yapan", adlaşmış sıfat görevini üstlenmiştir.
  • C) iyilik: (A seçeneği ile aynıdır) Bu kelime bir isimdir. Sıfat değildir.
  • D) bulur: Bu kelime "bulmak" fiilinin geniş zaman çekimli halidir. Bir eylemi ifade eder, yani bir fiildir. Sıfat değildir, dolayısıyla adlaşmış sıfat da olamaz.
• Sonuç:

  "İyilik yapan" ifadesindeki "yapan" kelimesi, aslında "iyilik yapan kişi/insan" gibi bir tamlamanın kısaltılmış halidir. "Kişi" veya "insan" ismi düşürüldüğü için "yapan" kelimesi ismin görevini üstlenmiş ve adlaşmış sıfat olmuştur.

Cevap B seçeneğidir.