Aşağıdaki cümlelerin hangisinde hikaye birleşik zamanı yoktur?
A) Çocukken bu parkta oynardık.
B) Dün akşam film izledik.
C) Eskiden burada bir göl vardı.
D) Her yaz tatilinde denize giderdik.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, cümlelerdeki fiillerin veya yüklemlerin "hikaye birleşik zamanı" taşıyıp taşımadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "hikaye birleşik zamanı" ne anlama geliyor, onu hatırlayalım:
- Hikaye Birleşik Zamanı Nedir?
- Hikaye birleşik zamanı, bir fiilin basit zamanına ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-idi" ekinin getirilmesiyle oluşur. Bu ek, fiile geçmişte gerçekleşen bir eylem, alışkanlık veya süreklilik anlamı katar.
- Örnekler:
- Geniş zamanın hikayesi: gelir + idi → gelirdi
- Şimdiki zamanın hikayesi: geliyor + idi → geliyordu
- Gelecek zamanın hikayesi: gelecek + idi → gelecekti
- Duyulan geçmiş zamanın hikayesi: gelmiş + idi → gelmişti
- Ayrıca, ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-idi", isim soylu kelimelere de gelerek onları geçmiş zamanda yüklem yapabilir (örneğin: güzeldi → güzel idi). Bu tür yapılar da "idi" ekini içerdiği için, sorunun bağlamında bu durumu da göz önünde bulundurmalıyız.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocukken bu parkta oynardık.
- Buradaki yüklem "oynardık" kelimesidir.
- "Oynardık" kelimesi, "oyna-" (fiil kökü) + "-r" (geniş zaman eki) + "-dı" (ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "idi") + "-k" (birinci çoğul şahıs eki) şeklinde çözümlenir.
- Yani, "oynar idik" yapısı mevcuttur. Bu, geniş zamanın hikayesidir. Dolayısıyla bu cümlede hikaye birleşik zamanı vardır.
- B) Dün akşam film izledik.
- Buradaki yüklem "izledik" kelimesidir.
- "İzledik" kelimesi, "izle-" (fiil kökü) + "-di" (görülen geçmiş zaman eki) + "-k" (birinci çoğul şahıs eki) şeklinde çözümlenir.
- Bu fiil, sadece tek bir zaman eki almıştır, yani basit zamanlı bir fiildir. "İdi" ek fiiliyle birleşerek birleşik zaman oluşturmamıştır. Bu nedenle, bu cümlede hikaye birleşik zamanı yoktur.
- C) Eskiden burada bir göl vardı.
- Buradaki yüklem "vardı" kelimesidir.
- "Vardı" kelimesi, "var" (isim soylu bir kelime) + "-dı" (ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "idi") şeklinde çözümlenir.
- Bu, bir fiilin birleşik zamanı değildir; ek fiil, isim soylu bir kelimeyi geçmiş zamanda yüklem yapmıştır. Ancak, yapısında "idi" ek fiili (görülen geçmiş zaman anlamı katan) bulunmaktadır. Bu nedenle, cümlenin yükleminde "idi" ek fiili mevcuttur.
- D) Her yaz tatilinde denize giderdik.
- Buradaki yüklem "giderdik" kelimesidir.
- "Giderdik" kelimesi, "git-" (fiil kökü) + "-er" (geniş zaman eki) + "-di" (ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "idi") + "-k" (birinci çoğul şahıs eki) şeklinde çözümlenir.
- Yani, "gider idik" yapısı mevcuttur. Bu da geniş zamanın hikayesidir. Dolayısıyla bu cümlede hikaye birleşik zamanı vardır.
Yukarıdaki incelemelere göre, A ve D seçeneklerinde fiillerin hikaye birleşik zamanı kullanılmıştır. C seçeneğinde ise isim soylu bir kelime ek fiilin görülen geçmiş zamanıyla yüklem olmuştur ("idi" eki mevcuttur). B seçeneğindeki "izledik" fiili ise sadece basit görülen geçmiş zaman eki almıştır ve yapısında "idi" ek fiili bulunmamaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
