Sevgili öğrenciler,
Bu soruda, "hikaye birleşik zamanı"nın geçmişteki alışkanlık anlamını taşıdığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kavramları netleştirelim:
- Hikaye Birleşik Zamanı: Bir fiilin üzerine gelen ve geçmişte yaşanmış bir olayı anlatan "-dı, -di, -du, -dü" ekleriyle oluşan birleşik zamanlardır. Örneğin, "geliyordu" (geliyor + idi), "gelecekti" (gelecek + idi), "gelirdi" (gelir + idi).
- Geçmişteki Alışkanlık: Geçmişte düzenli olarak yapılan, tekrarlanan eylemleri ifade eder. Bu anlam genellikle "Geniş Zamanın Hikayesi" (fiil kökü + -r/-ar/-er + -dı/-di) veya "Geniş Zamanın Rivayeti" (fiil kökü + -r/-ar/-er + -mış/-miş) ile sağlanır. Her ikisi de geçmişteki alışkanlığı anlatır, ancak "hikaye" kesinlik, "rivayet" ise duyma/sonradan öğrenme anlamı katar.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Dün okula gitmiş. Buradaki "gitmiş" fiili, "Duyulan Geçmiş Zaman" (fiil kökü + -mış/-miş) kipindedir. Geçmişte gerçekleşmiş bir olayı başkasından duyma veya sonradan fark etme anlamı taşır. Birleşik zaman değildir ve geçmişteki bir alışkanlığı değil, tekil bir olayı anlatır.
- B) Yarın gelecekmiş. Buradaki "gelecekmiş" fiili, "Gelecek Zamanın Rivayeti" (fiil kökü + -acak/-ecek + -mış/-miş) kipindedir. Gelecekte gerçekleşeceği başkasından duyulan bir eylemi ifade eder. Geçmişteki bir alışkanlığı anlatmaz.
- C) Eskiden burada yaşarmış. Buradaki "yaşarmış" fiili, "yaşa-" fiil köküne "-r" (geniş zaman eki) ve "-mış" (rivayet eki) eklerinin gelmesiyle oluşmuştur. Bu yapıya "Geniş Zamanın Rivayeti" denir. "Eskiden" kelimesiyle birlikte kullanıldığında, geçmişte düzenli olarak yapılan bir eylemi, yani bir alışkanlığı ifade eder. "O eskiden burada yaşıyordu/yaşardı (duyduğuma göre)" anlamını taşır. Her ne kadar gramer terminolojisinde "-mış/-miş" eki "rivayet" olarak adlandırılsa da, bu birleşik zaman geçmişteki alışkanlık anlamını en net taşıyan seçenektir ve sorunun istediği anlamı karşılar.
- D) Şimdi uyuyormuş. Buradaki "uyuyormuş" fiili, "Şimdiki Zamanın Rivayeti" (fiil kökü + -yor + -mış/-miş) kipindedir. Şu anda devam eden bir eylemin başkasından duyulduğunu veya sonradan fark edildiğini ifade eder. Geçmişteki bir alışkanlığı anlatmaz.
Seçenekler arasında geçmişteki alışkanlık anlamını en doğru ve net şekilde taşıyan cümle C seçeneğidir. "Yaşarmış" fiili, "Geniş Zamanın Rivayeti" olmasına rağmen, geçmişteki alışkanlık anlamını mükemmel bir şekilde ifade eder.
Cevap C seçeneğidir.
