Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, fiilin "dönüşlü çatılı" olduğu cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle "dönüşlü çatı" ne demek, onu hatırlayalım:
- Dönüşlü Çatılı Fiil: Bir fiilin dönüşlü çatılı olması için, işi yapan (özne) ile yapılan işten etkilenen (nesne) aynı varlık olmalıdır. Yani, özne eylemi kendi üzerinde gerçekleştirir ve eylem tekrar özneye döner. Bu tür fiiller genellikle fiil kök veya gövdelerine "-n" veya "-l" ekleri getirilerek oluşturulur (örneğin: yıka-mak > yıka-n-mak, tara-mak > tara-n-mak, giy-mek > giy-in-mek). Ancak bazen, ek almasa bile cümlenin anlamından fiilin dönüşlü olduğu anlaşılabilir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Odasını topladı.
- Bu cümlede fiil "topladı"dır. İşi yapan (özne) "o" (gizli özne), işten etkilenen ise "odası"dır. Özne eylemi kendi üzerinde değil, odası üzerinde gerçekleştirmiştir. Bu fiil geçişli (nesne alabilen) ve etken çatılıdır.
- B) Aynada kendine baktı.
- Bu cümlede fiil "baktı"dır. İşi yapan (özne) "o" (gizli özne) ve "bakma" eylemi "kendine" yani yine öznenin kendisine yönelmiştir. Özne aynada kendi görüntüsüne bakarak eylemi kendi üzerinde gerçekleştirmiştir. Her ne kadar "bakmak" fiili doğrudan "-n" veya "-l" eki almamış olsa da, "kendine" kelimesiyle birlikte kullanıldığında, eylemin özneye döndüğünü açıkça gösterir. Bu durum, fiilin anlamını dönüşlü hale getirir. Dolayısıyla, bu cümledeki fiil dönüşlü çatılıdır.
- C) Kitabı okudu.
- Bu cümlede fiil "okudu"dur. İşi yapan (özne) "o" (gizli özne), işten etkilenen ise "kitabı"dır. Özne eylemi kendi üzerinde değil, kitabı üzerinde gerçekleştirmiştir. Bu fiil geçişli ve etken çatılıdır.
- D) Arabayı yıkadı.
- Bu cümlede fiil "yıkadı"dır. İşi yapan (özne) "o" (gizli özne), işten etkilenen ise "arabayı"dır. Özne eylemi kendi üzerinde değil, arabayı üzerinde gerçekleştirmiştir. Eğer "yıkandı" olsaydı (örneğin "O yıkandı"), dönüşlü çatılı olabilirdi. Ancak bu haliyle geçişli ve etken çatılıdır.
- E) Mektubu yazdı.
- Bu cümlede fiil "yazdı"dır. İşi yapan (özne) "o" (gizli özne), işten etkilenen ise "mektubu"dur. Özne eylemi kendi üzerinde değil, mektubu üzerinde gerçekleştirmiştir. Bu fiil geçişli ve etken çatılıdır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, B seçeneğindeki "baktı" fiili, "kendine" kelimesiyle birlikte kullanıldığında, öznenin yaptığı eylemin yine öznenin kendisine döndüğünü gösterir ve bu da onu dönüşlü çatılı yapar.
Cevap B seçeneğidir.
