Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugün sizlerle fiillerin önemli bir özelliği olan "geçişlilik" konusunu inceleyeceğiz. Bir fiilin geçişli olup olmadığını anlamak aslında çok kolay bir yöntemle mümkün. Hadi hep birlikte bu soruyu adım adım çözelim.
- Geçişli Fiil Nedir?
Bir fiilin geçişli olması demek, o fiilin bir nesne (belirtili veya belirtisiz) alabilmesi demektir. Yani, yapılan eylemden etkilenen bir şey veya bir kişi varsa, o fiil geçişlidir. Türkçede bunu anlamanın en pratik yolu, fiilin başına "onu" kelimesini getirmektir. Eğer "onu" kelimesiyle fiil anlamlı bir bütün oluşturuyorsa, o fiil geçişlidir. Eğer anlamsız oluyorsa, o fiil geçişsizdir.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Güneş doğdu.
- Fiil: "doğdu" (doğmak)
- "Onu doğdu" diyebilir miyiz? Hayır, anlamsız oluyor. Güneş kendi kendine doğar, bir şeyi doğurmaz.
- Bu nedenle "doğmak" fiili geçişsizdir.
- B) Yağmur yağdı.
- Fiil: "yağdı" (yağmak)
- "Onu yağdı" diyebilir miyiz? Hayır, anlamsız oluyor. Yağmur kendi kendine yağar, bir şeyi yağdırmaz.
- Bu nedenle "yağmak" fiili geçişsizdir.
- C) Kuş uçtu.
- Fiil: "uçtu" (uçmak)
- "Onu uçtu" diyebilir miyiz? Hayır, anlamsız oluyor. Kuş kendi kendine uçar, bir şeyi uçurmaz (eğer "uçurmak" olsaydı geçişli olurdu ama burada "uçmak" fiili var).
- Bu nedenle "uçmak" fiili geçişsizdir.
- D) Ödev yapıldı.
- Fiil: "yapıldı" (yapmak)
- Bu cümledeki fiil "yapmak" fiilinin edilgen (pasif) halidir. Edilgen cümlelerde özne işi yapan değil, işten etkilenendir. Ancak fiilin kendisinin geçişli olup olmadığını anlamak için fiilin kök haline bakmalıyız.
- "Yapmak" fiilinin başına "onu" getirelim: "Onu yaptı" diyebilir miyiz? Evet, diyebiliriz. (Örneğin: "Öğrenci ödevi yaptı." - "Öğrenci onu yaptı.")
- Bu nedenle "yapmak" fiili geçişlidir. Bir fiil geçişli ise, onun edilgen hali de geçişli bir fiilden türemiştir.
- E) Öğrenci sınava girdi.
- Fiil: "girdi" (girmek)
- "Onu girdi" diyebilir miyiz? Hayır, anlamsız oluyor. Öğrenci bir yere girer, bir şeyi girmez.
- Bu nedenle "girmek" fiili geçişsizdir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "onu" kelimesiyle anlamlı bir bütün oluşturan tek fiilin "yapmak" fiili olduğunu gördük. Bu yüzden doğru cevabımız D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
