Ek fiilin geniş zamanının düşmesi Test 1

Hangi seçenekteki cümlede ek fiilin geniş zaman eki kullanılmıştır?

A) Bu yemek çok lezzetli.
B) O, çok sabırlıdır.
C) Bahçe çok güzel.
D) Biz çok mutluyuz.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bu soruda, Türkçede isim soylu sözcükleri yüklem yapan ve cümlelere zaman anlamı katan "ek fiil" konusunu ve özellikle "geniş zaman" ekini inceleyeceğiz. Ek fiil, isim veya isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar. Ek fiilin geniş zaman ekleri, şahıslara göre farklılık gösterir ve genellikle "-im, -sin, -(d)ir, -iz, -siniz, -(d)irler" şeklindedir. Üçüncü tekil şahıs eki olan "-(d)ir" eki, çoğu zaman düşebilir (gizli olabilir).

• Ek Fiil (İmek Fiili) Nedir?

  Ek fiil, isim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir vb.) cümlenin yüklemi yapan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapan yardımcı bir fiildir. Bu soruda isim soylu sözcükleri yüklem yapma işlevine odaklanacağız.

• Ek Fiilin Geniş Zaman Ekleri Nelerdir?

  Ek fiilin geniş zaman ekleri şahıslara göre şunlardır:

  • Ben: -(i)m (öğretmenim)
  • Sen: -(s)in (öğretmensin)
  • O: -(d)ir (öğretmendir / öğretmen)
  • Biz: -(y)iz (öğretmeniz)
  • Siz: -(s)iniz (öğretmensiniz)
  • Onlar: -(d)irler (öğretmendirler / öğretmenler)

  Gördüğünüz gibi, üçüncü tekil şahıs eki olan "-(d)ir" eki cümlede açıkça kullanılmayabilir, yani gizli kalabilir.

• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
  • A) Bu yemek çok lezzetli.

    Bu cümlede yüklem "lezzetli" kelimesidir. "Lezzetli" bir sıfattır. Cümlenin sonunda ek fiilin geniş zaman eki olan "-(d)ir" gizli durumdadır. Cümle aslında "Bu yemek çok lezzetlidir." şeklindedir. Yani ek fiilin geniş zamanı kullanılmıştır ama gizlidir.

  • B) O, çok sabırlıdır.

    Bu cümlede yüklem "sabırlı" kelimesidir. "Sabırlı" bir sıfattır. "Sabırlı" kelimesine ek fiilin geniş zaman eki olan "-(d)ır" açıkça eklenmiştir. Burada ek fiilin geniş zaman eki belirgin bir şekilde kullanılmıştır.

  • C) Bahçe çok güzel.

    Bu cümlede yüklem "güzel" kelimesidir. "Güzel" bir sıfattır. Cümlenin sonunda ek fiilin geniş zaman eki olan "-(d)ir" gizli durumdadır. Cümle aslında "Bahçe çok güzeldir." şeklindedir. Yani ek fiilin geniş zamanı kullanılmıştır ama gizlidir.

  • D) Biz çok mutluyuz.

    Bu cümlede yüklem "mutlu" kelimesidir. "Mutlu" bir sıfattır. "Mutlu" kelimesine ek fiilin geniş zaman eki olan "-(y)uz" (biz şahsına göre -iz eki) açıkça eklenmiştir. Burada da ek fiilin geniş zaman eki belirgin bir şekilde kullanılmıştır.

• Sonuç:

  A ve C seçeneklerinde ek fiilin geniş zaman eki gizli (düşmüş) durumdadır. B ve D seçeneklerinde ise ek fiilin geniş zaman ekleri açıkça kullanılmıştır. Ancak Türkçede "ek fiilin geniş zaman eki" denildiğinde, özellikle üçüncü tekil şahısta düşebilen "-(d)ir" ekinin açıkça kullanıldığı durumlar vurgulanır. D seçeneğindeki "-yuz" eki de ek fiilin geniş zaman ekidir ve açıktır, ancak soru genellikle düşme potansiyeli olan "-(d)ir" ekinin açıkça kullanıldığı durumu işaret eder. Bu nedenle, "sabırlıdır" kelimesindeki açıkça görülen "-(d)ır" eki, sorunun aradığı cevaptır.

Cevap B seçeneğidir.