5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "gelecek zaman" anlamı taşıyan bir anlam kayması vardır?
A) Akşamları yürüyüş yapıyorum.
B) Yarın sabah erkenden yola çıkıyoruz.
C) Dün gece yağmur yağdı.
D) Her gün aynı saatte uyanıyorum.
Bu soruda, fiillerde sıkça karşılaştığımız bir dil olayı olan "anlam kayması" konusunu inceleyeceğiz. Anlam kayması, bir fiilin aldığı kip ve zaman ekinin gösterdiği anlamdan farklı bir anlamda kullanılması demektir. Bizden "gelecek zaman" anlamı taşıyan bir anlam kayması olan cümleyi bulmamız isteniyor. Yani, fiil başka bir zamanda çekimlenmiş gibi görünse de, aslında gelecek bir olayı anlatacak.
- A) Akşamları yürüyüş yapıyorum. Bu cümlede "yapıyorum" fiili şimdiki zaman (-yor) ekiyle çekimlenmiştir. "Akşamları" ifadesi, bu eylemin her akşam tekrarlandığını, yani bir alışkanlığı veya genel bir durumu ifade eder. Fiil, şimdiki zaman anlamında kullanılmıştır. Burada bir anlam kayması yoktur, fiil kendi zamanında kullanılmıştır.
- B) Yarın sabah erkenden yola çıkıyoruz. Bu cümlede "çıkıyoruz" fiili yine şimdiki zaman (-yor) ekiyle çekimlenmiştir. Ancak, cümlenin başında yer alan "Yarın sabah" ifadesi, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini açıkça belirtir. Fiil şimdiki zaman eki almasına rağmen, gelecek zaman anlamında kullanılmıştır. İşte bu, aradığımız "gelecek zaman" anlamı taşıyan bir anlam kaymasıdır. Günlük dilde planlanmış gelecek olayları anlatırken şimdiki zamanı bu şekilde sıkça kullanırız.
- C) Dün gece yağmur yağdı. Bu cümlede "yağdı" fiili görülen geçmiş zaman (-dı) ekiyle çekimlenmiştir. "Dün gece" ifadesi, eylemin geçmişte gerçekleştiğini belirtir. Fiil, kendi zamanında (geçmiş zaman) kullanılmıştır. Burada bir anlam kayması yoktur.
- D) Her gün aynı saatte uyanıyorum. Bu cümlede "uyanıyorum" fiili şimdiki zaman (-yor) ekiyle çekimlenmiştir. "Her gün" ifadesi, bu eylemin düzenli olarak tekrarlandığını, yani bir alışkanlığı veya genel bir durumu ifade eder. Fiil, şimdiki zaman anlamında kullanılmıştır. Tıpkı A seçeneğinde olduğu gibi, burada da bir anlam kayması yoktur, fiil kendi zamanında kullanılmıştır.
Bu açıklamalar ışığında, şimdiki zaman eki almasına rağmen gelecek zaman anlamı taşıyan cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
